Filmy Pedro Almodóvara

Fani Almodóvara przyzwyczajeni są do tego, że jego twórczość szokuje, bulwersuje i budzi skrajne emocje. Tym razem jedyne czym zaskakuje hiszpański reżyser to brak tego wszystkiego powyżej.

Film Julieta to melodramatyczny portret pogrążonej w depresji kobiety. Tytułową bohaterkę poznajemy w dwóch etapach jej życia. Po raz pierwszy widzimy ją jako dojrzałą kobietę (w tej roli Emma Suarez), która wraz ze swym partnerem Lorenzo (Dario Grandinetti znany między innymi z roli w filmie Porozmawiaj z nią) jest tuż przed przeprowadzką do Portugalii. Przypadkowe spotkanie z przyjaciółką jej córki, szybko jednak zmienia plany bohaterki.

Zamiast do Portugalii, Julieta wraca do domu, w którym niegdyś mieszkała ze swoją córką. Po 13 latach odkąd jej nie widziała, postanawia napisać do niej list… To właśnie z niego dowiadujemy się, co było przyczyną, dla której obie kobiety nie utrzymują z sobą kontaktu. Wtedy też poznajemy główną bohaterkę w czasach jej młodości (w tę rolę wcieliła się utalentowana Adriana Ugarte) i krok za krokiem odkrywamy wszystkie historie, wydarzenia i sekrety, które budują tak skomplikowany portret emocjonalny Juliety.

To jednak dopiero początek niezwykłego filmu obok którego nie sposób przejść obojętnie. Przemijanie, tęsknota, pamięć i permanentne poczucie utraty to słowa, które idealnie określają ten film Almodóvara.

Film Julieta jest inny

Od pozostałych filmów tego hiszpańskiego reżysera różni go prawie wszystko. „Prawie”, bo to czego mu nie zabrakło to kontrowersyjność. Tym razem przejawia się ona jednak nie tyle w fabule samego filmu, ile w tym, jak został on przyjęty przez widzów. Nie sposób znaleźć kogoś, kto mógłby powiedzieć, że jest to „film o niczym”. Przeciwnie. Julietę można albo pokochać albo całkowicie się na niej zawieźć. Zaraz, zaraz… tylko czy właśnie nie w ten sposób mówi się o wszystkich filmach Pedro Almodóvara? Decyzja należy do Ciebie.

Ciekawostki o filmie

1. Film Julieta to ekranizacja trzech opowiadań Alice Munro - kanadyjskiej pisarki i laureatki literackiej Nagrody Nobla (2013).
2. Julieta miała być pierwszym anglojęzycznym filmem reżysera. Ostatecznie Pedro Almodóvar zrezygnował jednak z tego pomysłu.
3. Początkowo reżyser zakładał, że w rolę Juliety wcieli się Meryl Streep, prezentująca bohaterkę w różnych etapach życia. Finalnie jednak Almodóvar wybrał do tego dwie inne aktorki, które ukazują Julietę w młodości (Adriana Ugarte) i w dojrzałym wieku (Emma Suarez).

„To mój najbardziej gejowski film” - tak w jednym z wywiadów powiedział o nim Pedro Almodóvar.

Przelotni kochankowie zaliczani są do gatunku komedii. I faktycznie, w filmie nie brakuje poczucia humoru, które potęgują dodatkowo wyraziste postacie bohaterów. Fabuła jest dosyć prosta - w trakcie lotu z Hiszpanii do Meksyku dochodzi do awarii samolotu, spowodowanej niedbalstwem jednego z pracowników lotniska. Usterka jest na tyle poważna, ża załoga samolotu liczy się z nadchodzącą nieubłaganie śmiercią.

Chcąc uspokoić pasażerów i umilić im ostatnie chwile życia, stewardzi dokładają wszelkich starań, aby zapewnić im szeroko pojętą rozrywkę. W ruch idą alkohol, narkotyki i… telefon pokładowy. W obliczu śmierci pasażerowie postanawiają bowiem załatwić wszystkie sprawy i konflikty, na które dotychczas nie wystarczało im siły, czasu lub zapału. Każdy zaczyna dostrzegać to, co lada moment straci, jednocześnie próbując do końca korzystać z życia…

Wszystko to dotyczy jednak tylko klasy biznesowej. Pasażerowie w klasie ekonomicznej za sprawą podanych im środków usypiających są bowiem nieświadomi zbliżającej się tragedii.

Dodatkowego kolorytu dodają filmowi przerysowane postacie homoseksualnych stewardów i ich dialogi sytuacyjne. W ich role wcielili się Javier Cámara, Carlos Areces, Raúl Arévalo. Mówiąc o obsadzie nie można pominąć też innych gwiazd hiszpańskiego kina, takich jak: Antonio Banderas, Penélope Cruz czy Blanca Suárez. Niestety pojawiają się oni jedynie na chwilę, przez co wiele osób zarzucało reżyserowi, że posłużył się znanymi nazwiskami jedynie do promocji filmu.

Przelotni kochankowie jako diagnoza obecnej sytuacji w Hiszpanii

Zdaniem wielu krytyków i miłośników twórczości Almodóvara Przelotni kochankowie to komedia tylko z pozoru. Ich zdaniem film w ironiczny sposób obnaża obecną sytuację gospodarczą Hiszpanii. W kraju pogrążonym w kryzysie, jedyne co pozostało to zrozumieć powagę sytuacji, pogodzić się z nią i starać się poukładać wszystkie sprawy w życiu prywatnym, aby odzyskać spokój i harmonię. To także idealny czas do zabawy, bo skoro NIC nie można zrobić, to co innego pozostało?

To tylko jedna z tego typu interpretacji. Są jednak też inne, które podchodzą do tematu w nieco inny sposób. Zdaniem niektórych, zachowanie załogi samolotu i pasażerów to nie wynik awarii samolotu, ale powód dla którego do tej usterki w ogóle doszło. W tym ujęciu obecny kryzys gospodarczy Hiszpanii postrzegalibyśmy jako efekt niedbalstwa i zbyt trywialnego życia Hiszpanów.

Która z tych interpretacji jest prawdziwa? Trudno powiedzieć. Przelotni kochankowie to film równie banalny, co zagadkowy. Oglądając go w oderwaniu od wszelkich kwestii społeczno-politycznych, które mają miejsce w Hiszpanii, można zapewnić sobie całkiem przyjemną rozrywkę. W ten sposób trudno jednak pewnie spojrzeć na niego wielu Hiszpanom, którzy widzą w nim odbicie kryzysu gospodarczego w ich kraju.

Refleksja na temat tożsamości człowieka to temat, który w filmach Almodóvara przewija się bardzo często. Jak hiszpański reżyser podszedł do tego tematu tym razem?

Skóra w której żyję (hiszp. La Piel que habito) to chłodny thriller psychologiczny, który jest adaptacją powieści Thierry’ego Jonquet, Tarantula. Przewodni wątek filmu ukazuje postać chirurga plastycznego Roberta Ledgarda (w tej roli Antonio Banderas), który próbuje stworzyć „skórę doskonałą” - odporną na urazy i ogień, ale jednocześnie wrażliwą na dotyk.

Do swojego eksperymentu naukowiec wykorzystuje Verę (Elena Anaya), byłą pacjentkę, którą więzi w swoim domu. Warto dodać, że to właśnie za sprawą Ledgarda, Vera stała się kobietą (wcześniej był to młody mężczyzna imieniem Vicente). Wątek ten został jednak potraktowany bardzo pobieżnie, a reżyser szybko przyzwyczaja nas do tego co widzimy na ekranie. A widzimy Verę - wypaczone marzenie o człowieku idealnym, wspomnienie po nieżyjącej żonie bohatera i wreszcie - obiekt eksperymentu, który momentami zdaje się być daleki od jakiegokolwiek człowieczeństwa.

Na drodze do osiągnięcia celu, główny bohater ma wsparcie w swojej wiernej gospodyni (Marisa Peredes). Ta nie tylko żywi do niego bardzo matczyne uczucia, ale także pomaga mu w całym przedsięwzięciu.

Skóra w której żyję a uprzedmiotowienie człowieka

Wielowątkowa fabuła, niechronologiczna narracja i niespodziewane zwroty akcji sprawiają, że Skóra w której żyję to film, który warto oglądnąć więcej niż raz. Charakterystyczne dla Almodóvara wątki dotyczące tożsamości płciowej, trudnych relacji rodzinnych, seksualności, dewiacji czy choroby psychicznej tutaj zdają się przewijać na okrągło. To co wyróżnia je na tle innych filmów Almodóvara to to, że reżyser nie przykłada do nich zbyt dużej wagi.

To co skupia oczy widza na ekranie to powierzchowność. Skóra, na która z każdą kolejną minutą filmu zdajemy się patrzeć z zachwytem równym temu, który widać w oczach głównego bohatera. Przyjemność płynąca z samego faktu obcowania z Verą staje się bardziej istotna od tego, że ta postać to coś więcej niż tylko skóra, w której żyje… To niebywałe jak reżyserowi udało się zmanipulować spojrzeniem oglądających w taki sposób, że przez większość czasu trwania filmu, na Verę patrzymy nie jak na człowieka, ale jak na obiekt eksperymentu.

To nietypowe spojrzenie na uprzedmiotowienie człowieka zdaje się być najważniejszą wartością tej produkcji. W ciągu 120 minut filmu możemy na własnej skórze przekonać się, jak niewiele potrzeba, aby na drugiego człowieka patrzeć tylko przez pryzmat jego zewnętrznej powłoki i wszystkiego tego, co jej przypisujemy.

Melodramat, psychologiczny thriller, czarna komedia… filmy Pedro Almodóvara nie są łatwe do zaszufladkowania. Nie inaczej jest i tym razem.

Przerwane objęcia to z pozoru banalny film… Główny bohater zakochuje się z wzajemnością w młodej, pięknej kobiecie o imieniu Lena (w tej roli Penélope Cruz). Na drodze do szczęścia tych dwojga stoi jednak sporo przeciwności losu, a jedną z nich jest chociażby narzeczony Leny - milioner, który jest w stanie posunąć się bardzo daleko, aby zatrzymać ją przy sobie. Jeszcze większej pikanterii całej sytuacji dodaje fakt, że wieczorami Lena bywa luksusową prostytutką… Ale to tylko niektóre z problemów, z jakim borykają się główni bohaterowie.

Przerwane objęcia jako spowiedź artystyczna

Przerwane objęcia to film uważany za najbardziej narcystyczne dzieło hiszpańskiego reżysera. Głównym bohaterem jest Mateo (Lluis Homar), którego utożsamia się z samym Almodóvarem. Obaj mają bowiem sporo wspólnego, zaczynając od zawodu reżysera i czymś co nazwalibyśmy twórczą wrażliwością, a kończąc na doborze postaci, które momentami wydają się jak wyrwane z poprzednich filmów Almodóvara.

Takich podobieństw możemy znaleźć znacznie więcej. Kręcony przez głównego bohatera film „Dziewczyny i walizki” to w rzeczywistości „Kobiety na skraju załamania nerwowego” - jeden z pierwszych filmów Almodóvara, po którym zaczął być coraz bardziej zauważalny wśród hiszpańskich i europejskich twórców. Również strój Mateo przypomina ubrania, które hiszpański reżyser nosił w latach 90.

Nie można też pominąć słów, które bohater wypowiada w ostatnich minutach filmu: „Mnie się już wszystko przydarzyło. Teraz mogę cieszyć się życiem”. Podobne słowa możemy wielokrotnie przeczytać w wywiadach udzielanych przez Almodóvara: „Już nie chcę spalić świata, nie sprzeciwiam się systemowi. Chcę tylko robić to, co kocham - filmy”.

Oglądając film Przerwane objęcia można odnieść wrażenie, że hiszpański reżyser stworzył go z potrzeby podzielenia się z widzami tym wszystkim, co towarzyszy mu w jego twórczości. Nieugiętość, pasja, a jednocześnie szereg rozterek i ogromny bagaż doświadczeń to motywy, które nieustannie przeplatają się z głównym wątkiem filmu.

Zakopane zwłoki, pojawiający się tu i ówdzie duch i znajoma z plantacją konopii w domu. Takie połączenie mógł unieść na swoich barkach tylko klasyk hiszpańskiego kina!

Volver to charakterystyczna dla Almodóvara komedia łącząca wątki obyczajowe, melodramatyczne oraz elementy czarnego humoru. Z takiej mieszanki musiało powstać niezwykłe dzieło i tak się stało w rzeczywistości.

Choć filmy Pedro Almodóvara często przesycone są wątkami seksualnymi, w przypadku Volver jest inaczej. Reżyser swoją uwagę skupił tym razem prawie wyłącznie na kobietach, ich problemach i sposobach radzenia sobie z nimi. Co więcej, świat bez mężczyzn w tej wizji Almodóvara wcale nie jest bardziej ubogi.

Główne bohaterki odkrywamy stopniowo w różnych sytuacjach, które im towarzyszą. Szybko przekonujemy się, że nie są to postacie jednowymiarowe, a ich życie jest pełne sekretów, z którymi jednak kobiety całkiem dobrze sobie radzą.

Oglądając film Volver stajemy się świadkami zgrabnie zatuszowanego zabójstwa i paranormalnych zjawisk (które jak się potem okazuje wcale nie są aż tak paranormalne). Nie zabraknie też tematów bardziej poważnych, takich jak śmiertelna choroba jednej z bohaterek. I być może byłby to kolejny poważny film lub przynajmniej thriller, gdyby nie poczucie humoru, którym reżyser posługuje się, by rozładować nawet najbardziej poważne sytuacje.

Nagrody filmowe

O wyjątkowości tego filmu może świadczyć też ilość nagród, jakie otrzymał. Wśród tych najbardziej prestiżowych warto wymienić:

• 2 Złote Palmy w Cannes w kategoriach Najlepsza Aktorka i Najlepszy Scenariusz
• 4 Europejskie Nagrody Filmowe
• 5 nagród Goya w kategoriach Najlepszy Film, Najlepsza aktorka, Najlepszy reżyser, Najlepsza aktorka drugoplanowa i Najlepsza muzyka oryginalna
• Czeski Lew w kategorii Najlepszy film zagraniczny
• Nagroda Specjalna podczas MFF w San Sebastián
• Nagroda National Board of Review w kategorii Najlepszy film zagraniczny

Film Volver otrzymał też 30 innych nominacji do nagród filmowych, w tym jedną nominację do Oscara w kategorii Najlepsza aktorka pierwszoplanowa.

Volver - fabuła filmu

Rajmunda (Penélope Cruz) wraz z mężem i córką mieszkają w Madrycie. Jej siostra Sole (Lola Dueñas) prowadzi nielegalnie zakład fryzjerski. Codzienne życie bohaterów zostaje wywrócone do góry nogami wraz ze śmiercią ciotki. Wkrótce potem dochodzi do morderstwa, które Rajmunda postanawia za wszelką cenę ukryć. W międzyczasie pojawia się też wątek ducha zmarłej kilka lat wcześniej matki Rajmundy i Sole…

Choć ciężar sekretów i problemów, jakie spoczywają na barkach bohaterek wydaje się dość spory, to sam film nie przytłacza swoją formą. Ogląda się go całkiem lekko, przyjemnie, a czasem nawet z niekrytym uśmiechem na ustach!

Bulwersuje. Porusza. Otwiera oczy. Bulwersuje. Porusza. Otwiera oczy. Bulwersuje. Porusza… I tak w kółko przez całe 105 minut.

Złe wychowanie to film, nad którym Pedro Almodóvar spędził prawie 10 lat. Sądząc po niektórych wypowiedziach reżysera można jednak przypuszczać, że do jego realizacji przygotowywał się całe życie. W dzieciństwie Almodóvar uczęszczał do szkoły katolickiej, a Złe wychowanie to jak sam powiedział jego ostateczne rozprawienie się z przeszłością. Ponieważ w wywiadach nic nie zostało konkretnie powiedziane, nie należy traktować tego filmu jako biografię artysty. Bardziej jako kolejne jego spojrzenie na problemy, które w jakiś sposób są lub były mu bliskie i na które scenarzysta chce zwrócić naszą uwagę.

Wiele osób uważa Złe wychowanie za jeden z najsmutniejszych obrazów reżysera. Nic dziwnego. Poruszana w nim tematyka molestowania seksualnego przez księży to wątek, który budzi kontrowersje, rodzi niepokój i zamyka usta. Ale Almodóvar nie boi się mówić i nazywać rzeczy po imieniu. Taki jest też jego film.

Fabuła filmu „Złe wychowanie”

Lata 60. Enrique i Ignacio to dwaj chłopcy uczęszczający do szkoły katolickiej. Przyjaźń, która ich łączy z czasem przeradza się we wzajemną fascynację erotyczną, która jeszcze bardziej zbliża chłopców ku sobie. Świadkiem ich dorastania jest między innymi ksiądz Manolo. On też dopuszcza się molestowania młodego Ignacio.

Mija wiele lat. Mali chłopcy stają się mężczyznami i tracą z sobą kontakt. Enrique to uznany reżyser, który właśnie szuka pomysłu na nowy film. Do jego studia trafia Ángel, którego prawdziwe imię jak się szybko okazuje to Ignacio. Mężczyzna przynosi z sobą opowiadanie zatytułowane Wizyta. Przedstawia ono historię dorastania chłopców, a ksiądz Manolo jest jedną z postaci, która również została tam opisana. Enrique szybko wpada na pomysł, aby zekranizować opowiadanie przyjaciela. Ten ostatni z kolei zrobi wszystko, aby zagrać w nim główną rolę…

Ciekawostki o filmie

• Film Złe wychowanie był pierwszym w historii filmem hiszpańskim, który otworzył 57. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes (2004).
• Film zdobył łącznie 16 nagród filmowych i 39 nominacji w różnych kategoriach.
• Odtwórca jednej z głównych ról, Gael García Bernal to Meksykanin. Aby zagrać w filmie Almodóvara musiał nauczyć się hiszpańskiego akcentu i opanować do perfekcji hiszpańską mowę ciała. Pomogły mu w tym między innymi lekcje flamenco.
• Na samym początku filmu możemy zobaczyć plakat fikcyjnego filmu zatytułowanego La abuela fantasma. Jest to oryginalny tytuł innego filmu Almodóvara, który jednak ostatecznie został zmieniony na Volver.
• Budżet filmu Złe wychowanie wynosił około 5 mln dolarów.

Samotność we dwoje może być okrutna. Jeszcze straszniejsza staje się wtedy, gdy nie zależy od nas…

Porozmawiaj z nią to na pierwszy rzut oka film pozbawiony emocji. Postacie wykreowane przez Almodóvara wydają się przeźroczyste, przefiltrowane z uczuć. Czy to był celowy zabieg? Być może tak. Film opowiada bowiem o ciszy, samotności i nieustannym monologu, który towarzyszy także nam, widzom.

Almodóvar ceniony jest za to, że jak mało który reżyser, potrafi przedstawić świat kobiet od podszewki. Tym razem jednak wcale nie chodzi o kobiety. Choć fakt faktem, znajdują one swoje miejsce w filmie, to reżyser nie dopuszcza je do głosu. Ten ostatni należy do mężczyzn. To oni stają się głównymi bohaterami opowieści i narratorami własnych emocji.

Z pewnej perspektywy można powiedzieć, że Porozmawiaj z nią to film, który uczy pokory. W życiu nie często zdarzają się sytuacje, kiedy chcielibyśmy porozmawiać z kimś, kto jest obok, a jednak nie może nam odpowiedzieć. Ten nietypowy rodzaj samotności, to często tematu tabu. O osobach, które zapadły w śpiączkę słyszymy rzadko. Jeszcze rzadziej (o ile w ogóle) słyszmy o ich bliskich. Co wtedy czują? Jak się zachowują? Jak zmienia się cały ich świat? Czy jest równie cichy i bez wyrazu jak śpiączka, w której tkwią ich ukochani?

Porozmawiaj z nią to jednak nie tylko film o smutku. Znajdziemy w nim także różne oblicza miłości i przyjaźni. Jest to produkcja przeznaczona przede wszystkim dla osób, które znają i lubią kino Almodóvara. Reżyser wplata bowiem w fabułę wiele wątków, które z pozoru mogłyby się wydawać przypadkowe. Przykładem może być chociażby odwołanie się do motywu „malejącego człowieka” z filmu Jacka Arnolda The Incredible Shrinking Man (1957).

Fabuła filmu Porozmawiaj z nią

Benigno to młody pielęgniarz opiekujący się Alicią - leżącą w szpitalu i pogrążoną w śpiączce dziewczyną, która niegdyś była uczennicą szkoły baletowej. W śpiączce znajduje się też Lydia - torreadorka, która po wypadku na arenie nie odzyskała przytomności. Odwiedza ją jej chłopak Marco, który nie do końca potrafi odnaleźć się w nowej sytuacji. Benigno i Marco wkrótce nawiązują kontakt, dając początek niezwykłej przyjaźni.

Nagrody

• Oscar za Najlepszy scenariusz oryginalny
• Złoty Glob za Najlepszy film zagraniczny
• César za Najlepszy film z Unii Europejskiej
• Złota Satelita za Najlepszy film zagraniczny
• 2 Nagrody BAFTA
• Europejska Nagroda Filmowa przyznana w aż pięciu kategoriach

To kolejny obsypany nagrodami film Almodóvara, w którym reżyser skupia się na kwestiach fundamentalnych takich jak płeć, seksualność, miłość, rodzina i odpowiedzialność.

Wszystko o mojej matce uważany jest za kwintesencję stylu hiszpańskiego reżysera. Mówi się, że to typowy przykład tzw. almodramy - filmu z charakterystycznym dla Almodóvara kąśliwym poczuciem humoru, elementami melodramatu i kiczu.

Pytania jakie stawia twórca filmu są poważne. Odpowiedzi na nie już niekoniecznie. Umiejętne żonglowanie tożsamością psychoseksualną i łamanie tabu to u Almodóvara nic nowego. Bo kogo jeszcze dziwią wątki homo- czy transseksualne w filmach tego scenarzysty? Co innego, gdy w to wszystko wplątamy historię kilku teoretycznie niezwiązanych z sobą osób, przyprawimy garścią ironii, szczyptą dramatycznych zdarzeń i zaserwujemy w formie 100 minutowego obrazu. Wtedy wszystko przestaje być już tak oczywiste, a pytania na które wydawało się, że znamy odpowiedzi, zaczynamy postrzegać z całkiem innej perspektywy.

Taki właśnie jest film Wszystko o mojej matce. Zaskakuje. Śmieszy. Przeraża. Pozostawia widza z setką pytań i bez żadnej odpowiedzi. Nic dziwnego, że ta produkcja Almodóvara przyniosła mu ponad 55 nagród filmowych (w tym Oscar za Najlepszy film nieanglojęzyczny) i aż 37 innych nominacji!

Fabuła filmu

Manuela to 38-letnia pielęgniarka z Madrytu. Wychowuje samotnie syna, a w dniu jego siedemnastych urodzin zabiera go na spektakl Tramwaj zwany pożądaniem. Kobieta postanawia też opowiedzieć synowi historię jego ojca, którego Esteban nie miał okazji nigdy lepiej poznać. To niestety nigdy nie nastąpi, ponieważ tuż po spektaklu, chłopak ginie w wypadku samochodowym.

Po tej tragedii Manuela postanawia opuścić stolicę Hiszpanii i udać się do Barcelony. Tam oddaje się poszukiwaniom ojca Estebana, który po zmianie płci pracuje jako prostytutka. To jednak dopiero wierzchołek góry lodowej, która stoi przed Manuelą.

Ciekawostki o filmie Wszystko o mojej matce

• Monolog wygłoszony w teatrze przez jedną z aktorek (Agrado) odnosi się do autentycznego wydarzenia. Analogiczną przemowę wygłosiła w argentyńskim teatrze Lola Membrives (gwiazda lat 30. i 40. ubiegłego wieku) podczas awarii elektrycznej, która uniemożliwiła wystawienie sztuki. Układ był prosty - aktorka postanowiła opowiedzieć widzom historię swojego życia w zamian za to, że pozostaną na sali.
• Wszyscy pisarze wymienieni w filmie (Truman Capote, Tennessee Williams i Federico García Lorca) są homoseksualnej orientacji.
• Bette Davis, Gena Rowlands i Romy Schneider to osoby, którym Almodóvar zadedykował film Wszystko o mojej matce.

Co można powiedzieć o miłości w ciągu 90 minut? Wszystko.

Kobiety na skraju załamania nerwowego to film do oglądnięcia którego zbierałam się już od dłuższego czasu. Ostatecznie padło na dzisiejszy dzień - a właściwie wieczór. I choć z pisaniem recenzji miałam się wstrzymać do rana, to niestety z Almodovarem mam tak, że zawsze mnie zaskakuje i nie pozwala szybko zasnąć. Też tak macie?

Zarys fabuły filmu Kobiety na skraju załamania nerwowego

Pierwszy rzut oka na tytuł może sugerować, że już za chwilę zobaczymy na ekranie chore psychicznie kobiety. Ale spokojnie. W rzeczywistości chora jest tylko jedna (a przynajmniej tylko jedną jako taką zdiagnozowano). Pozostałe bohaterki są na skraju… i tego się trzymajmy.

Pepa (w tej roli znakomita Carmen Maura) i Ivan są aktorami dubbingowymi i żyją z sobą od wielu lat. Poznajemy ich w momencie rozstania. Mężczyzna kończy związek, pisząc krótki list, w którym nie do końca wyjaśnia swoje intencje. Pepa za wszelką cenę pragnie się z nim skontaktować, by wyjaśnić sytuację. Niestety jej ex-partner unika bezpośredniego kontaktu, nie odbiera telefonu, a swoje rzeczy (które notabene mieszczą się w jednej walizce) woli odebrać w recepcji, niż zjawiać się po nie w mieszkaniu.

Krótko mówiąc: TRAGEDIA! Tak przynajmniej widzi to początkowo główna bohaterka. W odruchu rozpaczy postanawia wypić śmiercionośne gazpacho własnej roboty. W dalszej części filmu przekonamy się, że czerwony napój odegra jeszcze kilkukrotnie bardzo istotną rolę, w tym m.in. pozwoli Pepie pozbyć się natrętnych policjantów. Pewnie ciekawi Cię, jak to możliwe, skoro na początku filmu popełniła samobójstwo? Zapamiętaj jedno: tu wszystko jest możliwe!

Życie toczy się dalej, mijają kolejne dni, tygodnie i miesiące a Pepa pogrąża się w rozpaczy… O nie! Nic z tych rzeczy. Almodóvar nie byłby sobą, gdyby jego film wpisywał się w typowe scenariusze, a bohaterowie byli tak przeźroczyści, że aż nudni. Następne minuty filmu odsłaniają przed nami sylwetki kolejnych postaci, które wpływają na życie i decyzje Pepy. Jest wśród nich zrozpaczona przyjaciółka wplątana w romans z terrorystą. Jest także Carlos, syn Ivana (grany przez młodziutkiego Antonio Banderasa), o istnieniu którego główna bohaterka nic wcześniej nie wiedziała. Jest też ekscentryczny taksówkarz, który wielokrotnie ratuje Pepę z opresji oraz sympatyczna dozorczyni, która przyznaje, że choć chciałaby móc kłamać, to religia jej na to nie pozwala (w tej roli niestety nieżyjąca już Chus Lampreave, którą znamy jeszcze z innych produkcji Almodovara takich jak „Przerwane objęcia”, „Volver” czy „Porozmawiaj z nią”).

A jak kończą się „Kobiety na skraju załamania nerwowego”? Całkiem zwyczajnie i być może przez to tak zaskakująco. O ile cały film przesycony jest niesamowitą dynamiką scen, zabawnymi związkami przyczynowo-skutkowymi i gorącym temperamentem, o tyle jego zakończenie - przeciwnie. Wszystko to jest jednak bardzo przemyślane i pokazuje, że nawet brak emocji, potrafi budzić emocje.

Zero kontrowersji

To mógłby być film o miłości, jednak trudno stwierdzić kto kogo w nim kocha. Mogłaby to być też komedia, ale mało komu jest tam do śmiechu. Dramat? Za dużo powiedziane, bo zakończenie nie należy do najsmutniejszych. Ktoś kto podejmuje się zaszufladkowania tego filmu do jednego gatunku dużo ryzykuje. Dla mnie jest to jeden z tych filmów, które mocno pobudzają do refleksji i powodują, że myślę o nich jeszcze przez kolejnych kilka dni.

To nie jest typowy Almodóvar, którego dotychczas znałam głównie z nowszych produkcji, takich jak „Volver”, „Porozmawiaj z nią”, „Przelotni Kochankowie”, „Skóra w której żyję”, „Wszystko o mojej matce”, czy „Złe wychowanie”. Większość osób kojarzy dzieła tego reżysera z kontrowersją. W przypadku filmu „Kobiety na skraju załamania nerwowego” tej kontrowersji nie ma. Choć możliwe, że to kwestia czasów? Być może w 1988 r. gdy film wszedł na ekrany kin, scena orgazmu przeżywanego przez jedną z bohaterek przez sen zamiast śmiechu budziła oburzenie? Być może niechęć budziły też sceny niepohamowanych pocałunków, którymi Carlos obdarowywał przyjaciółkę Pepy? Tego nie wiem. To co mogę powiedzieć, to że oglądając „Kobiety na skraju załamania nerwowego” dziś, 30 lat po premierze, nie widzę w tej produkcji niczego, co wychodziłoby poza ramy tzw. przyzwoitości.

Katharsis (Uwaga! Mały spoiler w treści)

To co urzekło mnie w tym filmie, to jego wielowarstwowość. Jednym z motywów, który w pewien sposób nawiązuje do tragedii antycznej jest przemiana głównej bohaterki. Pogrążona w początkowej rozpaczy Pepa budzi w widzach litość i uczucie trwogi - porzucenie przez ukochaną osobę może przecież dotknąć każdego z nas.

W miarę rozwoju wydarzeń obserwujemy jednak zmianę jej nastawienia. Początkowy ból szybko zostaje zastąpiony przez jeden cel: chęć nawiązania kontaktu z byłym partnerem. Gdy ostatecznie do tego dochodzi, wbrew moim początkowym przypuszczeniom, wcale nie kończy się to kłótnią, awanturą, czy nawet dłuższą rozmową. Bohaterka jest pogodzona z losem. Nie płacze. Nie lamentuje. Nie krzyczy. Nie urządza scen. Pokazuje, że jedyna rzecz nad którą naprawdę mamy kontrolę, to nasze emocje. Tylko tyle i aż tyle.

Ach, ci mężczyźni…

Podobnie jak w wielu swoich filmach Pedro Almodóvar główną uwagę poświęca kobietom. To tak jakby wziąć lupę i warstwa po warstwie odkrywać emocje, które nami targają. Zwykłe problemy zaczynają urastać do rangi tragedii, a podejmowane decyzje z perspektywy czasu wydają się irracjonalne.

Jak w tym wszystkim odnajdują się mężczyźni? Różnie. O Ivanie wiemy niewiele poza tym, że romansuje na boku z różnymi kobietami i nie ma odwagi stawić czoła problemom. Do sfery uczuciowej podchodzi dość schematycznie. Widać to podczas odgrywania dubbingowanej przez niego sceny miłosnej. Ta sama scena odgrywana przez Pepę doprowadza ją do łez i przypomina o dopiero co utraconym partnerze (fragmenty do zobaczenia w wideo na końcu tego artykułu).

Syn Ivana prawdopodobnie odziedziczył jego cechy. Raz po raz obsypuje pocałunkami ledwo poznaną dziewczynę, mimo że jego narzeczona śpi zaledwie kilka metrów dalej. Jest w tym jednocześnie tak niewinny i beztroski, że właściwie nie wiadomo, dlaczego tak się zachowuje. Sytuacje, w których zaczyna znienacka całować napotkaną kobietę są tak absurdalne, że mogą przypominać mimowolny odruch, którego Carlos nie potrafi kontrolować. Ale może właśnie tacy są mężczyźni?

Epizodycznie mamy też do czynienia z taksówkarzem. Zabawnym lekkoduchem, który pragnie zapewnić swoim klientom najwyższy poziom usług. I bynajmniej nie chodzi tylko o bezpieczną jazdę, czy wygodne fotele. W jego samochodzie znajdziemy czasopisma (z opcją kupienia lub wypożyczenia za 25 peset), wentylator, zegarek, napoje (także alkoholowe), lusterko dla pasażera z tyłu, wałki do włosów czy bogaty wybór papierosów opatrzony tabliczką „Gracias por fumar” (tłum. „Dziękuję za palenie”) jasno zachęcającą do puszczenia dymka w samochodzie. Nie brakuje też bogatej dyskografii - od heavy metalu, rocka, popu i techno aż do salsy i mambo. To ostatnie jest przez taksówkarza szczególnie polecane, ponieważ jak mówi - idealnie pasuje do panterkowego obicia foteli. Ot, taki freak z lat 80. który choć nie ma kluczowego wpływu na losy bohaterki, to przełamuje stereotyp mężczyzny reprezentowany przez pozostałych bohaterów.

Śmiercionośne gazpacho

W filmie „Kobiety na skraju załamania nerwowego” szybko zauważymy wszechobecną czerwień. Czerwona sukienka. Czerwony telefon. Czerwony samochód. Torebka, drzwi, buty, szminka… Czerwień jest wszędzie tak jak emocje, które targają bohaterkami.

Szczególnie rzuca się w oczy podczas przygotowywania gazpacho. Ciekawa jest także scena z policjantami, podczas która na pytanie „Co zawiera gazpacho?” odpowiada w szczególny sposób artykułując słowo tomate. Normalnie oznacza ono pomidor, jednak w kontekście tego filmu i przytoczonej sceny, gdyby przestawić dwie litery, otrzymujemy te mato, czyli zabijam cię. Przypadek? Oceńcie sami na fragmencie poniżej (przewińcie do 02:08).

Kilka słów na koniec

Choć przed obejrzeniem tego filmu zdążyłam przeczytać kilka jego recenzji, wysłuchać opinii różnych osób, zobaczyć trailer i parę tzw. fan video na Youtubie, to i tak żadna z tych rzeczy nie oddała istoty tego obrazu. Nie dlatego, że recenzje były złe, a zwiastun - przekłamany. Przeciwnie. Wszystko było jak trzeba, jednak dopiero oglądnięcie całego filmu, pozwala odkryć jego symbolikę i nadać jej własne znaczenia. Właśnie dlatego zachęcam Was do zobaczenia tej produkcji osobiście. Być może Wasze odczucia będą podobne do moich, a być może - całkiem inne. Chętnie je poznam - podzielcie się nimi w komentarzach!