Kamień o dwunastu kątach, dopasowany do sąsiednich bloków tak ciasno, że nie wsuniesz między nie nawet kartki papieru. A to dopiero pierwszy przystanek na spacerze.
Cuzco (po hiszpańsku Cusco, w języku keczua Qosqo) to dawna stolica imperium Inków i najważniejszy punkt na mapie każdej podróży do Peru. Leży na wysokości ok. 3400 m n.p.m., w dolinie otoczonej szczytami Andów. Kolonialne kościoły stoją tu na inkaskich fundamentach, a na brukowanych uliczkach mijasz kobiety w tradycyjnych strojach z lamami na sznurku. Z Cuzco wyruszają też wycieczki do Machu Picchu, Świętej Doliny i na Tęczową Górę. W tym artykule znajdziesz najważniejsze atrakcje w mieście i okolicach, plan zwiedzania, lokalną kuchnię i praktyczne rady, jak poradzić sobie z wysokością. Przyda się, jeśli planujesz zwiedzanie Peru po raz pierwszy i zastanawiasz się, ile dni zostać w Cuzco przed wycieczką do Machu Picchu.
💰 Pariwana Hostel Cusco - Hostel z restauracją i barem, 400 m od Plaza de Armas.
🏨 Casa Andina Standard Cusco Plaza - Hotel w zabytkowym budynku przy Plaza Regocijo.
💎 JW Marriott El Convento Cusco - Luksus w XVI-wiecznym klasztorze blisko katedry.
Cuzco w Peru - dlaczego to obowiązkowy przystanek?
Dla Inków Cuzco było „pępkiem świata” i sercem państwa Tawantinsuyu, które w XV wieku rozciągało się od dzisiejszego Ekwadoru po Chile. Miasto rozbudował wielki władca Pachacútec, a jego plan miał podobno kształt pumy. Po podboju w 1533 roku Hiszpanie zburzyli świątynie i pałace, ale na ich kamiennych murach postawili własne kościoły i rezydencje. Do dziś żywe są tu tradycje keczua: mieszkańcy składają ofiary Matce Ziemi, czyli Pachamamie, a w kalendarzu nie brakuje lokalnych fiest i procesji. Ta mieszanka dwóch światów sprawiła, że w 1983 roku centrum miasta trafiło na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Cuzco to także praktyczna baza wypadowa. Większość wycieczek po najsłynniejszych miejscach Peru zaczyna się właśnie tutaj, więc nawet jeśli przyjeżdżasz głównie dla Machu Picchu, i tak spędzisz w mieście kilka dni. Warto je dobrze wykorzystać.
Cuzco - Atrakcje w centrum miasta
Historyczne centrum jest zwarte i większość zabytków zobaczysz pieszo. Pamiętaj tylko, że na tej wysokości każdy podjazd pod górę męczy bardziej niż w Polsce, więc planuj zwiedzanie spokojnie i rób przerwy.
Plaza de Armas i katedra
Plaza de Armas to główny plac miasta, za czasów Inków nazywany Huacaypata. Odbywały się tu najważniejsze ceremonie państwowe, a dziś to miejsce spotkań, spacerów i wieczornych koncertów. Z placu widać dwie najważniejsze świątynie: katedrę i kościół Jezuitów La Compañía de Jesús z bogato zdobioną barokową fasadą.
Wnętrze katedry w Cuzco kryje setki obrazów szkoły kuzkeńskiej. Najsłynniejszy to „Ostatnia Wieczerza” Marcosa Zapaty, na której na stole leży pieczona świnka morska, czyli cuy - przysmak kuchni andyjskiej. Katedrę zbudowano z kamieni przywiezionych m.in. z twierdzy Sacsayhuamán, a jej budowa trwała ponad sto lat i zakończyła się w połowie XVII wieku.
Qorikancha - Świątynia Słońca
Qorikancha była najważniejszą świątynią imperium Inków, poświęconą bogu Słońca Inti. Według kronikarzy jej ściany pokrywały złote płyty, a w ogrodzie stały złote figury roślin i zwierząt. Hiszpanie przetopili skarby, a na murach świątyni wznieśli klasztor dominikanów Santo Domingo. Dzięki temu w jednym miejscu zobaczysz perfekcyjnie dopasowane inkaskie mury i kolonialne krużganki. Trzęsienia ziemi niszczyły kościół kilkukrotnie, a inkaskie ściany przetrwały.
Calle Hatun Rumiyoc i kamień o dwunastu kątach
Wąska uliczka Hatun Rumiyoc prowadzi od placu w stronę dzielnicy San Blas. Jej ściana to dawny mur pałacu Inki Roca, a najsłynniejszy jest w nim kamień o dwunastu kątach (Piedra de los Doce Ángulos), nazywany też po prostu dwunastokątnym kamieniem. Bloki dopasowano bez użycia zaprawy murarskiej, z niezwykłą precyzją. W budynku dawnego pałacu działa dziś Muzeum Sztuki Religijnej.
San Blas - dzielnica artystów
Dzielnica San Blas leży na zboczu nad centrum. Białe domy z niebieskimi okiennicami, strome schodki i warsztaty rzemieślników tworzą jeden z najbardziej klimatycznych zakątków miasta. Zajrzyj do kościoła San Blas z rzeźbioną drewnianą amboną, uznawaną za jedno z arcydzieł kolonialnej snycerki. Z placyku przed kościołem rozciąga się piękny widok na dachy Cuzco.
Mercado de San Pedro
Mercado de San Pedro to główny targ miasta i najlepsze miejsce, żeby poznać lokalną kuchnię. Znajdziesz tu stoiska ze świeżymi sokami, dziesiątki odmian ziemniaków i kukurydzy, sery, chleby i zioła. Na tanich stołówkach zjesz zupę lub danie dnia razem z mieszkańcami. Przy okazji kupisz liście koki i herbatę mate de coca, które pomagają na objawy choroby wysokościowej.
Muzea w Cuzco
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć historię regionu, odwiedź Museo Inka (Muzeum Inków) z kolekcją ceramiki, tkanin i mumii oraz Museo de Arte Precolombino, w którym zobaczysz sztukę kultur sprzed Inków. Dzieci i łasuchów ucieszy ChocoMuseo, gdzie możesz samodzielnie przygotować czekoladę z peruwiańskiego kakao.
CIEKAWOSTKA: Na obrazach szkoły kuzkeńskiej anioły często noszą arkebuzy i stroje hiszpańskiej szlachty - malarze łączyli europejskie wzory z andyjską wyobraźnią.
Ruiny inkaskie na wzgórzach nad Cuzco
Tuż nad miastem leżą cztery stanowiska archeologiczne, które zwiedzisz w pół dnia, pieszo albo z wycieczką. Wstęp do nich obejmuje Boleto Turístico del Cusco, czyli bilet łączony do kilkunastu zabytków i muzeów w mieście i okolicy.
Sacsayhuamán
Sacsayhuamán to najbardziej imponująca budowla Inków w okolicy. Jej budowę rozpoczęto prawdopodobnie w połowie XV wieku, za panowania Pachacúteca. Trzy poziomy zygzakowatych murów zbudowano z gigantycznych bloków, z których największe ważą ponad 100 ton. Do dziś trwają spory, jak je przetransportowano i obrobiono. Co roku 24 czerwca odbywa się tu Inti Raymi - widowiskowa inscenizacja inkaskiego Święta Słońca. Ze wzgórza rozciąga się najlepszy widok na całe Cuzco.
Q’enqo, Puka Pukara i Tambomachay
Q’enqo to skała wykuta w zygzakowate kanały i ołtarze, prawdopodobnie miejsce rytuałów. Puka Pukara była niewielką twierdzą i punktem kontrolnym przy drodze. Tambomachay, nazywane „łaźniami Inków”, to kamienne tarasy z kanałami, którymi do dziś płynie woda ze źródła. Najwygodniej dojechać taksówką do Tambomachay i schodzić w dół od jednego stanowiska do drugiego, aż do Sacsayhuamán.
Cristo Blanco
Biały posąg Chrystusa z rozpostartymi ramionami stoi na wzgórzu tuż obok Sacsayhuamán. Podarowali go miastu w latach 40. XX wieku palestyńscy chrześcijanie, którzy znaleźli schronienie w Cuzco. To dobre miejsce na zachód słońca i zdjęcia z widokiem na miasto.
Wycieczki z Cuzco - Machu Picchu, Święta Dolina i Tęczowa Góra
Okolice Cuzco to najbogatszy w atrakcje region w Peru. Większość wycieczek trwa cały dzień i zaczyna się bardzo wcześnie rano, więc zaplanuj je na kolejne dni pobytu.
Machu Picchu
Do Machu Picchu nie da się dojechać samochodem. Najpierw jedziesz pociągiem z Poroy pod Cuzco albo z Ollantaytambo do Aguas Calientes, a potem autobusem na górę. Bardziej wymagająca opcja to wędrówka Szlakiem Inków, który ma ok. 40 km i zwykle zajmuje 4 dni. Same ruiny leżą niżej niż Cuzco, na wysokości ok. 2400 m n.p.m., więc na miejscu oddycha się łatwiej. Na samą wycieczkę zarezerwuj co najmniej jeden pełny dzień, a najlepiej dwa z noclegiem w Aguas Calientes. Wejście do ruin odbywa się według wybranej trasy i godziny, a w sezonie bilety szybko się kończą. Zarezerwuj wycieczkę z wyprzedzeniem, najlepiej razem z przejazdem pociągiem. Jeśli masz siły, dodaj wejście na Huayna Picchu.
Święta Dolina Inków
Święta Dolina Inków ciągnie się na długości ok. 100 km wzdłuż rzeki Urubamby, ok. godzinę jazdy od Cuzco. Całodniowa wycieczka obejmuje zwykle targ i ruiny w Pisac, tarasy w Ollantaytambo, kręgi rolnicze w Moray i kopalnię soli w Maras (Salineras de Maras) z setkami białych basenów. Dolina leży niżej niż Cuzco, ok. 2800-2900 m n.p.m., dlatego wielu podróżnych śpi tu pierwsze noce, żeby łagodniej przyzwyczaić się do wysokości.
Vinicunca, Palcoyo i Laguna Humantay
Vinicunca, czyli Tęczowa Góra (ang. Rainbow Mountain), to jedna z najpopularniejszych wycieczek z Cuzco. Kolorowe pasy na zboczach zawdzięcza minerałom, a punkt widokowy leży na wysokości ok. 5000-5200 m n.p.m. Spokojniejszą alternatywą są góry Palcoyo z łatwiejszym podejściem. Turkusowa Laguna Humantay (ok. 4200 m n.p.m.) leżąca u stóp ośnieżonego Salkantay to z kolei raj dla fotografów. Wszystkie te wycieczki wymagają dobrej aklimatyzacji, więc zaplanuj je dopiero po 2-3 dniach w Cuzco.
Trasa do Puno i jeziora Titicaca
Z Cuzco wiele osób jedzie dalej na południe, nad jezioro Titicaca. Popularna jest całodniowa „Trasa Słońca” autobusem turystycznym z przystankami po drodze, m.in. przy kościele w Andahuaylillas nazywanym „Kaplicą Sykstyńską Andów”. Alternatywą jest panoramiczny pociąg do Puno.
Co zjeść w Cuzco?
Kuchnia Cuzco opiera się na produktach z Andów: ziemniakach, kukurydzy, quinoa i serach. Najbardziej znanym lokalnym przysmakiem jest cuy, czyli pieczona świnka morska, podawana w całości w tradycyjnych restauracjach w dzielnicy San Blas i w okolicznych wioskach. W menu często znajdziesz też steki i gulasze z mięsa alpaki, zupę z quinoa oraz chiriuchu - zimne danie podawane podczas święta Bożego Ciała.
Do jedzenia zamów chicha morada, słodki napój z fioletowej kukurydzy, a wieczorem spróbuj pisco sour, najsłynniejszego peruwiańskiego drinka. Pamiętaj tylko, że na tej wysokości alkohol działa mocniej, więc w pierwszych dniach lepiej sięgnij po herbatę z koki. Najtaniej zjesz na targu San Pedro i w małych barach z menú del día, czyli zestawem dnia z zupą i drugim daniem.
Cuzco w 3 dni - plan zwiedzania
Na Cuzco i najważniejsze wycieczki zaplanuj co najmniej 4-5 dni, a na samo miasto 2-3. Pierwszy dzień poświęć na spokojną aklimatyzację: Plaza de Armas, katedra, Qorikancha i spacer do San Blas. Drugiego dnia zwiedź ruiny nad miastem i Mercado de San Pedro. Trzeci dzień przeznacz na Świętą Dolinę, a kolejne na Machu Picchu i Tęczową Górę.
Na lot i dalszą trasę po kraju zostaw też czas na Limę, przez którą przylatuje większość podróżnych z Europy. Wiele osób łączy Cuzco z kanionem Colca i Arequipą albo z jeziorem Titicaca.
Choroba wysokościowa w Cuzco - jak się przygotować?
Cuzco leży wyżej niż Rysy, więc pierwszego dnia możesz odczuwać ból głowy, zadyszkę, problemy ze snem albo brak apetytu. To tzw. soroche, czyli choroba wysokościowa. Pierwszy dzień spędź spokojnie, unikaj forsownego wysiłku, pij dużo wody i nie pij alkoholu. Na trekkingach staraj się nie zwiększać wysokości noclegu o więcej niż kilkaset metrów dziennie. Mieszkańcy polecają herbatę z liści koki, którą dostaniesz w każdym hotelu. Jeśli masz problemy zdrowotne, przed wyjazdem skonsultuj się z lekarzem medycyny podróży.
Dobrym rozwiązaniem jest też odwrócenie kolejności: po przylocie jedziesz od razu do niżej położonej Świętej Doliny, a do Cuzco wracasz po 1-2 dniach. Tak łatwiej przyzwyczaić organizm do wysokości.
Jak dostać się do Cuzco i kiedy jechać?
Z Polski nie ma bezpośrednich lotów do Peru - najczęściej lecisz z przesiadką w Madrycie lub Amsterdamie do Limy, a stamtąd ok. 1,5 godziny samolotem krajowym do Cuzco. Lotnisko leży kilka kilometrów od centrum, a taksówką dojedziesz stąd do Plaza de Armas zwykle w 15-20 minut. Do Świętej Doliny i Ollantaytambo kursują też tanie colectivos, czyli lokalne busiki, a dalsze trasy po kraju wiele osób pokonuje nocnymi autobusami. Z Limy dojedziesz też autobusem, ale podróż trwa ponad 20 godzin. Z Puno i Arequipy kursują wygodne autobusy dalekobieżne.
Najlepsza pora na wyjazd to pora sucha, od maja do września. W dzień jest wtedy słonecznie i ok. 18-20°C, ale noce bywają mroźne, więc zabierz ciepłą kurtkę. Od listopada do marca trwa pora deszczowa, a w lutym zamknięty jest Szlak Inków. Czerwiec to miesiąc Inti Raymi i najwyższych cen, więc zarezerwuj nocleg z dużym wyprzedzeniem.
Zobacz dostępne noclegi w Cuzco
Hotele w Cuzco
Najwygodniej nocować w historycznym centrum, w okolicy Plaza de Armas, Plaza Regocijo albo w San Blas. Większość hoteli podaje gościom herbatę z koki i pomaga zorganizować wycieczki.
💰 Pariwana Hostel Cusco
Popularny hostel ok. 400 metrów od Plaza de Armas i 300 metrów od targu San Pedro. Ma pokoje z prywatnymi łazienkami, restaurację, bar i wspólny salon, w którym łatwo poznać innych podróżnych. Recepcja pomaga w organizacji wycieczek do Świętej Doliny i Machu Picchu. Dobry wybór dla osób podróżujących z plecakiem, które chcą mieszkać w centrum za rozsądne pieniądze.
🏨 Casa Andina Standard Cusco Plaza
Hotel w zabytkowym budynku przy Plaza Regocijo, kilka kroków od Plaza de Armas. Zabytkowe wnętrza połączono z nowoczesnym wyposażeniem, a z części pokoi widać główny plac. Rano czeka bufet śniadaniowy, a wszystkie najważniejsze zabytki, restauracje i sklepy masz w zasięgu krótkiego spaceru. To wygodna baza dla par i rodzin.
💎 JW Marriott El Convento Cusco
Luksusowy hotel w dawnym klasztorze z XVI wieku, trzy przecznice od katedry i Plaza de Armas. Wnętrza łączą odsłonięte stare mury i sklepienia z eleganckim designem, a centrum stanowi kolonialny dziedziniec z kamienną fontanną. Pokoje mają parkiety i ciemne drewno, a na miejscu działa gabinet masażu. Idealny wybór na wyjątkowy pobyt w dawnej stolicy Inków.
Najczęstsze pytania o Cuzco
Cuzco czy Cusco - jak się poprawnie pisze?
Obie formy są poprawne. W polskich przewodnikach najczęściej spotkasz Cuzco, a w Peru w urzędowych dokumentach używa się zapisu Cusco. W języku keczua miasto nazywa się Qosqo, co tłumaczy się zwykle jako „pępek świata”.
Ile dni potrzeba na Cuzco?
Na samo miasto wystarczą 2-3 dni, ale z wycieczkami do Machu Picchu, Świętej Doliny i na Tęczową Górę zaplanuj 5-6 dni. Pierwszy dzień poświęć na spokojną aklimatyzację do wysokości.
Na jakiej wysokości leży Cuzco?
Cuzco leży na wysokości ok. 3400 m n.p.m. To dużo wyżej niż najwyższe szczyty Tatr, dlatego wiele osób odczuwa objawy choroby wysokościowej. Pomaga odpoczynek, duża ilość wody i herbata z liści koki.
Jak dostać się z Cuzco do Machu Picchu?
Najpopularniejsza droga to pociąg z Poroy lub Ollantaytambo do Aguas Calientes, a potem autobus do ruin. Najprościej kupić wycieczkę z transportem i biletem wstępu. Bardziej wymagająca opcja to kilkudniowy trekking Szlakiem Inków.
Kiedy najlepiej jechać do Cuzco?
Najlepiej w porze suchej, od maja do września, gdy dni są słoneczne, a szlaki suche. Od listopada do marca pada częściej, a w lutym Szlak Inków jest zamknięty. W czerwcu odbywa się Inti Raymi, ale ceny są wtedy najwyższe.
