Potocznie mówi się na niego euskara (hiszp. euskera). I choć od lat jest przedmiotem badań wielu naukowców, na jego temat wciąż wiadomo bardzo niewiele…

Język baskijski powstał wcześniej niż jakikolwiek inny język europejski. Co ciekawe, to jedyny fakt, którego możemy być pewni na sto procent. Według niektórych lingwistów i historyków mowa Basków wywodzi się bezpośrednio od mowy neandertalczyków! Warto przy tym wspomnieć, że na północy Hiszpanii znajdują się jedne z największych w całej Europie skupisk malowideł naskalnych oraz sporo śladów obecności ludzi na tym terenie z okresu paleolitu. Oficjalnie, ze względu na brak pokrewieństwa między euskera, a jakimkolwiek innym językiem indoeuropejskim, definiuje się ten pierwszy jako język odosobniony.

Język baskijski i jego historia

W czasach rzymskich terytorium, na którym posługiwano się euskerą było znacznie większe. Przypuszcza się, że język baskijski był rozprzestrzeniony wówczas nie tylko w Kraju Basków, ale również na terenie dzisiejszej Nawarry, Riojy, Kantabrii, Asturii oraz na północy Kastylii. W wyniku upadku Rzymian plemiona baskijskie musiały stawić opór kolejnym najeźdźcom: Gotom, Frankom i Maurom. Po rekonkwiście w Hiszpanii językiem urzędowym stała się łacina, a następnie romance, czyli poprzednik języka kastylijskiego.

Przez wieki te trzy języki współistniały na obszarze Kraju Basków, jednak wraz z rozwojem struktur państwowych i zależności ekonomicznych między regionami pozycja języka baskijskiego słabła. Proces ten uległ przyspieszeniu w szczególności w wieku XIX. Miało to przede wszystkim związek z toczącymi się w tym czasie wojnami karlistowskimi. Baskowie opowiedzieli się za sukcesją księcia Karola, ostatecznie wygrała jednak jego przeciwniczka, królowa Izabela. Jej zwolennicy, w większości liberałowie, nasilili działania, aby ujednolicić Hiszpanię pod względem kulturalnym i politycznym. Między innymi w wyniku tego zreformowali system edukacyjny oraz pozbawili Basków niektórych praw, będących fundamentem autonomii baskijskich prowincji.

W tym czasie w Kraju Basków rozwinął się też znacznie przemysł, co wiązało się ze wzrostem zapotrzebowania na siłę roboczą. Liczba robotników, pochodzących z innych regionów kraju szybko rosła. Wszystko to miało wpływ na znaczne umocnienie się języka kastylijskiego w Kraju Basków. Paradoksalnie, to jednak spowodowało zdecydowaną reakcje grup, które obawiały się zaburzenia starych zwyczajów.

jezykbaskijski2Wśród nich wyróżnia się w szczególności twórca istniejącej do dzisiaj Baskijskiej Partii Narodowej, Sabino de Arana y Gori. Jest on nazywany ojcem baskijskiego nacjonalizmu, choć sam nauczył się euskery dopiero w wieku 25 lat! Znajomość tego języka miała kluczowe znaczenie w opracowanym przez niego planie „narodowego przebudzenia” Basków. Działanie tego ideologa sprawiło, że język baskijski wrócił z powrotem do życia politycznego, kulturalnego i ekonomicznego.

Za czasów dyktatury Franco, euskera ponownie stała się jednak językiem używanym jedynie w gronie rodzinnym. Po okresie najcięższych represji, w latach 50. XX wieku zaczęły powstawać szkoły (bask. ikastola), nauczające języka baskijskiego oraz geografii i historii Kraju Basków.

Język baskijski wciąż żywy

Obecnie liczbę użytkowników języka baskijskiego szacuje się na około 714 000 osób. Większość z nich zamieszkuję Kraj Basków w Hiszpanii, a pozostała część – północną i centralną Nawarrę oraz tzw. Francuzki Kraj Basków.

Aktualnie w Kraju Basków w większości szkół podstawowych i średnich część przedmiotów jest nauczana w euskerze, a wszystkie nazwy miejscowości są zapisane najpierw w języku baskijskim, a dopiero później po hiszpańsku (a mówiąc precyzyjniej – po kastylijsku). Ukazują się również pisma i książki w euskerze, a w telewizji są emitowane programy w tym języku.

Przydatne zwroty w języku baskijskim

Osobom, które planują wakacje w Kraju Basków z pewnością przyda się znajomość kilku podstawowych zwrotów w języku baskijskim. Użytecznymi słowami na pewno będą:

  • Agur – w Kraju Basków rzadko można usłyszeć hiszpańskie adiós, miejscowi zwykli używać baskijskiego odpowiednika tego słowa, czyli właśnie agur (wymawia się tak, jak się pisze).
  • Kaixo/Aupa – te dwa słowa oznaczają „cześć”, choć to pierwsze jest bardziej formalne (wymawia się kaiszo oraz opa).
  • Eskerrik asko – ten zwrot oznacza dziękuje (wymawia się tak, jak się pisze).
  • Euskadi / Euskal Herria – po baskijsku Kraj Basków.
Agnieszka Zaborska

Agnieszka Zaborska

Studenta filologii iberyjskiej na specjalizacji dziennikarskiej. Pasjonatka języka hiszpańskiego i wszystkiego co z nim związane. W najbliższej przyszłości planuję zamieszkać w najgorętszym regionie Hiszpanii, Andaluzji, w ramach programu Erasmus.
Agnieszka Zaborska

Latest posts by Agnieszka Zaborska (see all)

PODZIEL SIĘ

2 Komentarze - "Język baskijski – najstarszy język w Europie"

avatar
Jack

Warto dodać, ze jezyk przetrwał ponad 5000 lat w formie mówionej! Pierwsza ksiazka po baskijsku pojawiła sie dopiero w roku 1545, a jej autorem był Bernat Extepare.

Martita

Nawet by mi nie przeszło przez myśl, że baskijski może być najstarszym, europejskim językiem, nieźle! Dobrze wiedzieć, gracias za tą ciekawostkę 🙂

wpDiscuz