Region tak mały, że przejedziesz go w półtorej godziny. A jednak to tutaj mnich zapisał na marginesie kodeksu pierwsze zdania po hiszpańsku.
La Rioja to najmniejsza wspólnota autonomiczna na hiszpańskim kontynencie i jedna z najsłynniejszych krain winiarskich świata. Region leży w północnej Hiszpanii, w dolinie rzeki Ebro, między górami Sierra de la Demanda a granicą z Krajem Basków i Nawarrą. Nazwę wziął od niewielkiej rzeki Oja, ale dziś każdy kojarzy go z czerwonym winem z beczki. Przyjedziesz tu dla winnic, a zostaniesz dla tapas, średniowiecznych klasztorów i miasteczek leżących na Camino de Santiago.
W tym artykule dowiesz się, gdzie leży region La Rioja, czym różnią się wina rioja, co zobaczyć w Logroño, Haro i okolicy oraz jak zaplanować wyjazd, żeby połączyć degustację ze zwiedzaniem.
💰 Hotel Plaza de la Paz - prosty hotel przy głównym placu Haro, blisko starych bodeg.
🏨 Hospedería de los Parajes - kameralny hotel butikowy w średniowiecznej Laguardii.
💎 Hotel Marqués de Riscal, a Luxury Collection Hotel - hotel projektu Franka Gehry’ego wśród winnic w Elciego.
Gdzie leży region La Rioja nad rzeką Ebro?
La Rioja zajmuje ok. 5 tys. km² i ma ok. 320 tys. mieszkańców, z czego prawie połowa mieszka w stolicy, Logroño. Na północy graniczy z Krajem Basków, na wschodzie z Nawarrą, na południu i zachodzie z Kastylią i León, a na południowym wschodzie z Aragonią. Przez region przepływa Ebro, a jego dopływy, m.in. Oja, Najerilla i Iregua, tworzą doliny, w których od wieków uprawia się winorośl.
Region dzieli się na dwie wyraźne części. Rioja Alta na zachodzie jest chłodniejsza i bardziej wilgotna, z miastami Haro i Santo Domingo de la Calzada. Rioja Baja na wschodzie, wokół Calahorry i Alfaro, jest cieplejsza i bardziej sucha. Na południu wznoszą się góry Sierra de la Demanda i Sierra de Cebollera, gdzie zamiast winnic zobaczysz lasy bukowe i górskie wioski.
Klimat jest tu łagodniejszy niż w środkowej Hiszpanii, bo góry osłaniają dolinę od zimnych wiatrów z północy i upałów z południa. Latem temperatury sięgają 30°C, ale noce są chłodne. To idealne warunki dla winorośli, a dla Ciebie powód, żeby przyjechać wiosną albo we wrześniu, w czasie winobrania.
Wina Rioja - pierwszy region z apelacją DOCa w Hiszpanii
Wina rioja to najbardziej znane hiszpańskie wino na świecie. Apelacja Rioja powstała w 1925 roku, a w 1991 roku Rioja jako pierwszy region w kraju otrzymała najwyższą kategorię Denominación de Origen Calificada (tłum. Kwalifikowana Nazwa Pochodzenia). Apelacja nie pokrywa się z granicami wspólnoty autonomicznej. Obejmuje trzy podstrefy: Rioja Alta i Rioja Oriental (dawniej Rioja Baja) w regionie La Rioja oraz Rioja Alavesa w baskijskiej prowincji Álava, a do tego kilka gmin w Nawarze.
Królową regionu jest szczep tempranillo, z którego powstają wytrawne, eleganckie wina czerwone o smaku wiśni, śliwki i przypraw. Uzupełniają ją garnacha, graciano i mazuelo. Spośród szczepów białych najważniejsza jest viura, a obok niej malvasía, garnacha blanca i tempranillo blanco, białą mutację odkrytą w regionie dopiero pod koniec XX wieku. Produkuje się tu też wina białe i różowe (rosado), świeże i owocowe w smaku, idealne na letni wieczór.
Na etykiecie wina rioja szukaj kategorii, które mówią o czasie dojrzewania. Wina młode (joven) trafiają do butelki niemal od razu. Crianza dojrzewa co najmniej dwa lata, w tym rok w dębowych beczkach. Reserva to minimum trzy lata dojrzewania, a Gran Reserva co najmniej pięć lat, w tym dwa w beczce. Tradycyjne bodegi przez dziesięciolecia używały beczek z dębu amerykańskiego, które nadają winu nuty wanilii i kokosa. Rioja zawdzięcza też wiele Francuzom. W XIX wieku, gdy filoksera niszczyła winnice wokół Bordeaux, kupcy z Francji przyjeżdżali tu po wino i przywieźli swoje metody leżakowania w beczkach.
Logroño - stolica regionu La Rioja i ulica tapas
Logroño to stolica regionu, położona nad rzeką Ebro, którą przecina kamienny most Puente de Piedra. Przez miasto biegnie Camino de Santiago, więc na ulicach starówki co chwilę spotkasz pielgrzymów z muszlą przy plecaku. Zacznij od konkatedry Santa María de la Redonda z bliźniaczymi barokowymi wieżami, a potem przejdź do kościoła Santiago el Real, przed którym na placu wyrysowano wielką grę w gęś z etapami Camino.
Wieczorem kieruj się na Calle Laurel i sąsiednią Travesía de San Juan. Na kilkuset metrach działa tu kilkadziesiąt barów, a każdy słynie z jednej specjalności. W Bar Soriano zamówisz grillowane pieczarki z krewetką, gdzie indziej zapiekane papryczki albo ucho wieprzowe. Zasada jest prosta: jeden kieliszek wina rioja, jedna przekąska i idziesz dalej. Więcej o tej tradycji przeczytasz w artykule o historii tapas i o pinchos.
Pod koniec września Logroño świętuje Fiestas de San Mateo, połączone z winobraniem. Na placach depcze się winogrona, a pierwszy moszcz ofiarowuje się patronce regionu. To najlepszy moment na przyjazd, jeśli lubisz festiwale i nie przeszkadza Ci tłum.
Haro - stolica Rioja Alta i Barrio de la Estación
Haro to małe miasteczko, które uważa się za nieformalną stolicę wina w Rioja Alta. Przy dawnej stacji kolejowej, w dzielnicy Barrio de la Estación, stoją obok siebie najstarsze bodegi regionu, m.in. López de Heredia, CVNE, La Rioja Alta i Muga. Pociągi pod koniec XIX wieku pozwoliły im wysyłać wino w beczkach do Bilbao i dalej do Francji. Haro było wtedy tak bogate, że jako jedno z pierwszych miast w Hiszpanii dostało oświetlenie elektryczne, stąd lokalne powiedzenie „Haro, Paryż i Londyn”.
Większość bodeg prowadzi zwiedzanie piwnic z degustacją, ale miejsca warto zarezerwować kilka dni wcześniej, zwłaszcza w weekendy i we wrześniu. Kilka kilometrów od Haro, w miasteczku Briones, działa Muzeum Kultury Wina Vivanco, jedno z najciekawszych muzeów wina w Europie.
Batalla del Vino, czyli winna bitwa w Haro
Każdego roku 29 czerwca, w dzień św. Piotra, mieszkańcy Haro wychodzą na wzgórze Riscos de Bilibio, ubrani na biało, z wiadrami, butelkami i opryskiwaczami pełnymi czerwonego wina. Po mszy przy pustelni zaczyna się Batalla del Vino, czyli winna bitwa, w której nikt nie zostaje suchy. Po południu zabawa przenosi się do miasta. Jeśli chcesz wziąć w niej udział, ubierz się w rzeczy, których nie będzie Ci szkoda, i zabezpiecz telefon.
San Millán de la Cogolla - kolebka języka hiszpańskiego
W dolinie rzeki Cárdenas stoją dwa klasztory wpisane w 1997 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wyżej, przy jaskiniach pustelnika św. Emiliana, kryje się mały klasztor Suso z łukami w stylu mozarabskim. Niżej rozciąga się potężny renesansowo-barokowy klasztor Yuso, nazywany hiszpańskim Escorialem. W tutejszych kodeksach z przełomu X i XI wieku znaleziono Glosas Emilianenses (tłum. Glosy Emiliańskie), czyli notatki na marginesie łacińskiego tekstu, uważane za pierwsze zapisane zdania w języku romańskim, z którego wyrósł hiszpański, oraz najstarsze słowa po baskijsku. Klasztor Suso zwiedzisz tylko z przewodnikiem i w małych grupach, więc zaplanuj wizytę z wyprzedzeniem.
Santo Domingo de la Calzada, Nájera i miasteczka na Camino
Szlak św. Jakuba przecina region z zachodu na wschód, a przy nim leżą najciekawsze miasteczka La Rioja. W Nájerze zobaczysz klasztor Santa María la Real z panteonem królów Nawarry, wciśnięty w czerwone skały. Santo Domingo de la Calzada słynie z katedry, w której od średniowiecza w gotyckim kurniku mieszkają żywa kura i kogut. To pamiątka legendy o młodym pielgrzymie niesłusznie oskarżonym o kradzież, którego uratował cud. Więcej o całym szlaku przeczytasz w artykule o Camino de Santiago.
Na południu, u stóp Sierra de la Demanda, leży Ezcaray, górskie miasteczko z kamiennymi domami i najbliższą stacją narciarską w regionie, Valdezcaray. Z kolei w Rioja Baja, w okolicy Enciso, zachowały się setki śladów dinozaurów odciśniętych w skałach, które możesz obejrzeć na łatwych szlakach. To świetny pomysł na wycieczkę z dziećmi.
Laguardia i Rioja Alavesa - winiarskie miasteczka tuż za granicą regionu
Kilkanaście kilometrów od Logroño, po drugiej stronie Ebro, zaczyna się Rioja Alavesa, czyli część apelacji leżąca już w Kraju Basków. Jej perłą jest Laguardia, średniowieczne miasteczko otoczone murami na wzgórzu, pod którym ciągnie się labirynt wydrążonych w skale piwnic winnych. Nie przegap gotyckiego portalu kościoła Santa María de los Reyes, który zachował oryginalne kolory. Kilka kilometrów dalej, w Elciego, stoi bodega Marqués de Riscal założona w 1858 roku, z hotelem projektu Franka Gehry’ego, którego falujący dach w kolorach wina widać z daleka.
Kuchnia regionu La Rioja - co zjeść do wina?
Kuchnia regionu jest prosta i oparta na warzywach z doliny Ebro. Spróbuj patatas a la riojana, czyli gulaszu z ziemniaków z chorizo i papryką, oraz chuletillas al sarmiento, czyli jagnięcych kotletów pieczonych nad ogniem z suchych gałązek winorośli. Region słynie też z papryczek piquillo, szparagów, karczochów i pieczarek, a na deser z soczystych gruszek z Rincón de Soto. Do dojrzałych serów i dziczyzny zamów reserva, a do sałatki i ryby młode białe wino z viury.
Jeśli chcesz przywieźć butelkę do domu, w każdym miasteczku znajdziesz sklepy z winem prosto od producenta. Więcej pomysłów na prezenty znajdziesz w artykule o pamiątkach z Hiszpanii, a o innych trunkach przeczytasz w tekście o hiszpańskich trunkach.
Jak dojechać do La Rioja i ile czasu zaplanować?
Najbliższe duże lotniska to Bilbao (ok. 1,5 godziny jazdy do Logroño) i Madryt (ok. 3,5 godziny). Z Madrytu i Barcelony dojedziesz też do Logroño pociągiem lub autobusem. Po regionie najwygodniej poruszać się wynajętym samochodem, bo do bodeg i klasztorów rzadko dojeżdża komunikacja publiczna. Pamiętaj tylko, że po degustacji kierowca nie powinien pić, więc warto wybrać wycieczkę z transportem.
Na sam region La Rioja wystarczą 2-3 dni. Pierwszy dzień spędź w Logroño z wieczorem na Calle Laurel, drugi w Haro i okolicznych bodegach, a trzeci przeznacz na San Millán de la Cogolla i Santo Domingo de la Calzada. Jeśli masz więcej czasu, dołóż dzień na Laguardię i Rioja Alavesa albo połącz La Rioję z wyjazdem do Bilbao i Pampeluny.
Hotele w regionie La Rioja
Najlepiej nocować tam, gdzie chcesz pić wino, bez konieczności prowadzenia samochodu. Poniżej trzy propozycje: proste miejsce w Haro, kameralny hotel w Laguardii i jeden z najbardziej znanych hoteli winiarskich na świecie.
💰 Hotel Plaza de la Paz
Prosty, trzygwiazdkowy hotel przy głównym placu Haro, miasteczka uznawanego za nieformalną stolicę Rioja Alta. W zasięgu krótkiego spaceru znajdziesz kilkanaście tradycyjnych piwniczek, a do Barrio de la Estación z najstarszymi bodegami regionu dojdziesz w kilkanaście minut. Hotel ma przyjemny taras i punkt informacji turystycznej. To dobra baza dla osób, które chcą zwiedzać winiarnie pieszo i oszczędzić na noclegu.
🏨 Hospedería de los Parajes
Kameralny hotel butikowy w samym sercu Laguardii, otoczonej murami stolicy Rioja Alavesa, 2 minuty spacerem od kościoła Santa María de los Reyes z polichromowanym portalem. Wnętrza zachowały drewniane belki stropowe i kamienne ściany, a w wybranych pokojach są wanny z hydromasażem. Pod miasteczkiem ciągną się piwnice winiarskie, które możesz zwiedzić z lokalnymi producentami. To propozycja dla par, które szukają romantycznego weekendu wśród winnic.
💎 Hotel Marqués de Riscal, a Luxury Collection Hotel
Spektakularny hotel zaprojektowany przez Franka Gehry’ego, autora Muzeum Guggenheima w Bilbao, wznoszący się nad winnicami bodegi Marqués de Riscal założonej w 1858 roku. Na miejscu działa SPA z zabiegami winoterapii, restauracja z kuchnią autorską i biblioteka poświęcona kulturze wina. Goście mogą zwiedzić zabytkowe piwnice z oryginalnymi beczkami sprzed półtora wieku. To wybór na wyjątkową okazję, gdy chcesz połączyć luksus z degustacją najlepszych win regionu.
Najczęstsze pytania o La Rioję
Gdzie leży region La Rioja?
La Rioja leży w północnej Hiszpanii, w dolinie rzeki Ebro, między Krajem Basków, Nawarrą, Aragonią oraz Kastylią i León. Stolicą regionu jest Logroño. Z Bilbao dojedziesz tu samochodem w ok. 1,5 godziny.
Czym różni się crianza od reserva i gran reserva?
To kategorie, które mówią o czasie dojrzewania wina. Crianza dojrzewa co najmniej dwa lata, w tym rok w beczce, reserva co najmniej trzy lata, a gran reserva minimum pięć lat, w tym dwa w dębowej beczce. Im dłużej wino dojrzewa, tym jest łagodniejsze i bardziej złożone.
Czy Rioja Alavesa należy do regionu La Rioja?
Nie, Rioja Alavesa leży w baskijskiej prowincji Álava, ale należy do tej samej apelacji wina Rioja. Apelacja obejmuje trzy podstrefy: Rioja Alta, Rioja Oriental i Rioja Alavesa. Laguardia, najpiękniejsze miasteczko Rioja Alavesa, leży zaledwie kilkanaście kilometrów od Logroño.
Kiedy najlepiej jechać do La Rioja?
Najlepszy czas to wrzesień i początek października, gdy trwa winobranie, a w Logroño odbywają się Fiestas de San Mateo. Wiosną winnice się zielenią i jest mniej turystów. W czerwcu warto przyjechać do Haro na winną bitwę Batalla del Vino.
Ile dni potrzeba na zwiedzanie La Rioja?
Na najważniejsze miejsca wystarczą 2-3 dni: Logroño z Calle Laurel, bodegi w Haro oraz klasztory w San Millán de la Cogolla. Z dodatkowym dniem odwiedzisz Laguardię i winnice Rioja Alavesa. Najwygodniej podróżować samochodem albo wybrać wycieczkę z degustacją i transportem.
Odkryj region La Rioja
Każdy region Hiszpanii dzieli się na prowincje. Ich nazwy często pokrywają się z nazwami głównych miast wchodzących w ich skład. Wspólnota autonomiczna La Rioja składa się tylko z jednej prowincji. W jej skład wchodzi jednak wiele miejscowości, które mają do zaoferowania rozmaite atrakcje turystyczne. Oto niektóre z nich:
Zobacz również: Batalla del vino.
