Jest większa od województwa mazowieckiego, a mieszka tu mniej ludzi niż w samej Warszawie. Za to zamków, klasztorów i kanionów wystarczyłoby na kilka krajów.
Aragonia to jedna z siedemnastu wspólnot autonomicznych Hiszpanii i zarazem dawne królestwo, które przez stulecia rządziło połową Morza Śródziemnego. Region leży w północno-wschodniej części kraju, między Pirenejami a Górami Iberyjskimi, a przez jego środek płynie Ebro, najzasobniejsza w wodę rzeka Hiszpanii. Na trasie z Madrytu do Barcelony większość podróżnych mija go z okna pociągu. A szkoda, bo właśnie tutaj zobaczysz wieże w stylu mudéjar z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO, romańskie klasztory wciśnięte pod skałę, czerwone miasteczko Albarracín i jeden z najstarszych parków narodowych w kraju.
W tym artykule pokażę Ci, gdzie leży Aragonia, z czego słynie, co warto zobaczyć w każdej z jej trzech prowincji i jak zaplanować podróż, żeby w kilka dni złapać i góry, i miasta.
💰 NH Collection Gran Hotel de Zaragoza - zabytkowy hotel z 1929 roku w centrum Saragossy, przy Paseo de la Independencia.
🏨 Gran Hotel de Jaca - klasyczny hotel z basenem i widokiem na Pireneje, baza na szlaki i narty.
💎 Hotel Albarracín - XVI-wieczny pałac w sercu czerwonego miasteczka Albarracín.
Mapa Aragonii - gdzie leży region i z jakich prowincji się składa
Aragonia graniczy na północy z Francją, a w Hiszpanii z aż sześcioma regionami: Katalonią na wschodzie, Walencją na południowym wschodzie, Kastylią-La Manchą i Kastylią i León na zachodzie oraz La Rioją i Nawarrą na północnym zachodzie. Zajmuje ok. 47,7 tys. km², co daje jej czwarte miejsce wśród hiszpańskich regionów pod względem powierzchni. Mieszka tu jednak tylko ok. 1,3 mln osób, z czego ponad połowa w stolicy.
Jeśli spojrzysz na mapę Aragonii, łatwo zauważysz jej trzy wyraźne części. Na północy leży prowincja Huesca z Pirenejami i najwyższym szczytem pasma, Aneto (3404 m n.p.m.). Środek zajmuje prowincja Saragossa z doliną Ebro, winnicami i półpustynnymi Bardenas. Na południu rozciąga się prowincja Teruel, górzysta, chłodna zimą i najrzadziej zaludniona. Każda z nich to zupełnie inny krajobraz, więc warto zahaczyć choć o dwie.
Stolicą Aragonii jest Saragossa, piąte co do wielkości miasto Hiszpanii (ok. 680 tys. mieszkańców). Leży mniej więcej w połowie drogi między Madrytem a Barceloną, co czyni ją wygodną bazą wypadową do zwiedzania całego regionu.
Kastylia i Aragonia - krótka historia dawnego królestwa
Aragonia jako region historyczny zaczęła się od maleńkiego hrabstwa w Pirenejach. W 1035 roku Ramiro I ogłosił się pierwszym królem Aragonii, a jego następcy przesuwali granicę na południe. W 1118 roku Alfons I Wojownik odbił z rąk muzułmanów Saragossę, która stała się nową stolicą. Dziewiętnaście lat później małżeństwo królowej Petronelli z hrabią Barcelony Rajmundem Berengarem IV połączyło Aragonię z Katalonią. Tak powstała Korona Aragońska, której władza sięgała z czasem Walencji, Balearów, Sycylii, Sardynii i Neapolu.
Przełom przyniósł ślub Ferdynanda Aragońskiego z Izabelą Kastylijską w 1469 roku. Gdy Ferdynand objął tron w 1479 roku, Kastylia i Aragonia znalazły się pod wspólnym berłem, a ich unia stała się fundamentem dzisiejszego Królestwa Hiszpanii. Aragonia zachowała jednak własne prawa (fueros) aż do początku XVIII wieku. Do dziś mieszkańcy obchodzą 23 kwietnia, w dzień świętego Jerzego (San Jorge), swoje regionalne święto, Día de Aragón (tłum. Dzień Aragonii).
Saragossa - stolica Aragonii nad rzeką Ebro
Saragossa zaskakuje skalą. To duże, eleganckie miasto z szerokimi bulwarami, ale najważniejsze zabytki stoją blisko siebie, więc zwiedzisz je pieszo w jeden dzień. Zacznij od nabrzeża Ebro, a skończ na tapas w dzielnicy El Tubo, gdzie wąskie uliczki wieczorem wypełniają się mieszkańcami.
Bazylika del Pilar i Plaza del Pilar
Monumentalna Bazylika Nuestra Señora del Pilar z jedenastoma kopułami i czterema wieżami to symbol miasta. Według tradycji w tym miejscu Matka Boska ukazała się świętemu Jakubowi, stojąc na kamiennym filarze, który do dziś jest otoczony czcią. Wnętrze zdobią freski, nad którymi pracował młody Francisco Goya. Na jedną z wież wjedziesz windą, a z góry zobaczysz panoramę Saragossy i meandry Ebro. Przed bazyliką rozciąga się Plaza del Pilar, jeden z najdłuższych placów w Europie. Najlepiej przyjechać w październiku, gdy w okolicach 12 października trwają Fiestas del Pilar, a przed świątynią rośnie wielka piramida kwiatów od pielgrzymów.
Katedra La Seo
Kilkaset metrów dalej stoi katedra San Salvador, nazywana po prostu La Seo. Zbudowano ją na miejscu dawnego meczetu, więc w jednej budowli zobaczysz romańską absydę, gotyckie nawy, barokową wieżę i mudejarową ścianę z ceramiki, która jest częścią wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W środku działa muzeum gobelinów z jedną z najcenniejszych kolekcji tego typu na świecie.
Pałac Aljafería
Pałac Aljafería powstał w XI wieku jako rezydencja muzułmańskich władców z dynastii Banu Hud. Później zamieszkali w nim królowie Aragonii, a Królowie Katoliccy dobudowali salę tronową z kasetonowym stropem. Najpiękniejsze są jednak łuki z czasów arabskich, tak koronkowe, że przypominają Alhambrę w Granadzie. Dziś w pałacu obraduje parlament Aragonii, ale większość sal można zwiedzać.
Zwiedzanie z przewodnikiem warto zarezerwować z wyprzedzeniem, zwłaszcza w weekendy. Przewodnik pokaże Ci też miejsca, które łatwo przeoczyć, jak wieżę Trubadura znaną z opery Verdiego.
Pireneje aragońskie - park narodowy Ordesa i górskie miasteczka
W północnej części Aragonii czeka prawdziwy raj dla miłośników gór. Latem chodzi się tu po szlakach i przełęczach, zimą zjeżdża na nartach w Formigal, Candanchú i Astún. Między szczytami kryją się kamienne wioski z łupkowymi dachami i klasztory pamiętające początki królestwa.
Park Narodowy Ordesa y Monte Perdido
Park Narodowy Ordesa y Monte Perdido powstał w 1918 roku i jest drugim najstarszym parkiem narodowym w Hiszpanii (więcej o innych przeczytasz w artykule o parkach narodowych w Hiszpanii). Razem z francuskim Cirque de Gavarnie tworzy obszar wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Najpopularniejsza trasa prowadzi z Pradera de Ordesa doliną rzeki Arazas do wodospadu Cola de Caballo (tłum. Koński Ogon). To ok. 17 km w obie strony, bez trudnych podejść, za to z widokiem na wapienne ściany kanionu. W sezonie letnim wjazd do doliny prywatnym autem jest zamknięty - do parkingu startowego dojedziesz autobusem z Torli.
Jaca i klasztor San Juan de la Peña
Jaca to górskie miasteczko z jedną z najstarszych romańskich katedr w Hiszpanii i pięcioramienną cytadelą z XVI wieku. Kilkanaście kilometrów dalej, pod nawisem skalnym, ukrywa się klasztor San Juan de la Peña. Według legendy przechowywano w nim Świętego Graala, a w krużgankach i panteonie spoczywają pierwsi królowie Aragonii. Romańskie kapitele krużganków z scenami biblijnymi to jedne z najpiękniejszych rzeźb tej epoki w całym kraju.
Huesca i zamek Loarre
Huesca, stolica prowincji, to spokojne miasto z gotycką katedrą i romańskim klasztorem San Pedro el Viejo. Godzinę drogi na zachód stoi zamek Loarre, romańska forteca z XI wieku, uważana za jeden z najlepiej zachowanych zamków tego okresu w Europie. Jeśli oglądałeś film „Królestwo niebieskie” Ridleya Scotta, możesz rozpoznać jego mury. Z dziedzińca rozciąga się widok na równinę Hoya de Huesca, a przy dobrej pogodzie także na czerwone skały Mallos de Riglos.
Mallos de Riglos i Alquézar
Mallos de Riglos to skalne wieże z konglomeratu, które wyrastają nawet na 300 metrów ponad wioskę Riglos. Wspinacze traktują je jak sanktuarium, a Ty możesz obejść je łatwym szlakiem dookoła. Na wschód od Huesca leży Alquézar, średniowieczna wioska nad kanionem rzeki Vero, należąca do stowarzyszenia najpiękniejszych miasteczek Hiszpanii. Najciekawszy jest tutaj szlak z drewnianymi kładkami zawieszonymi nad wodą.
Z Alquézar blisko też do winnic regionu Somontano, więc łatwo połączysz trekking z degustacją. Do obu miejsc najwygodniej dotrzesz wynajętym samochodem, bo komunikacja autobusowa w Pirenejach jest rzadka.
Teruel i południe Aragonii - mudéjar, legendy i dinozaury
Prowincja Teruel to najmniej znana część regionu, a zarazem ta z największą liczbą niespodzianek. Jest tu chłodniej niż w dolinie Ebro, ciemne niebo przyciąga miłośników gwiazd, a w małych miasteczkach czas płynie wolniej.
Teruel - stolica stylu mudéjar
Teruel słynie z ceglanych wież zdobionych zieloną i białą ceramiką. To efekt stylu mudéjar, czyli połączenia sztuki chrześcijańskiej z tradycją muzułmańskich rzemieślników, którzy zostali w mieście po rekonkwiście. W 1986 roku Teruel trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, a w 2001 roku wpis rozszerzono o zabytki w Saragossie, Calatayud i innych miejscowościach. Więcej przeczytasz w artykule o mudejarowej architekturze Aragonii. Koniecznie zobacz wieże San Martín i El Salvador oraz malowany drewniany strop w katedrze Santa María de Mediavilla.
Teruel to także miasto zakochanych. W kościele San Pedro stoi Mauzoleum Kochanków z Teruel z alabastrowymi sarkofagami Izabeli de Segury i Diega de Marcilli, których historia z XIII wieku przypomina hiszpańskiego Romea i Julię. W lutym miasto odtwarza ją podczas festiwalu Bodas de Isabel (tłum. Wesele Izabeli). Rodziny z dziećmi powinny jeszcze zajrzeć do parku Dinópolis, gdzie oglądają szkielety dinozaurów znalezionych w okolicy.
Albarracín - czerwone miasteczko na skale
Albarracín to jedno z najbardziej fotogenicznych miasteczek Hiszpanii. Domy w kolorze rdzy przyklejone są do zbocza nad meandrem rzeki Guadalaviar, a ponad nimi wspinają się mury obronne. Spacer po stromych uliczkach zajmie Ci kilka godzin, ale najlepiej zostać na noc, gdy wycieczki już odjadą. W pobliskich lasach Pinares de Rodeno zobaczysz czerwone skały i prehistoryczne malowidła naskalne.
Klasztor Piedra, Calatayud i zachodnia Aragonia
Na zachodzie prowincji Saragossa, przy granicy z Kastylią, położony jest Monasterio de Piedra, jedna z najchętniej odwiedzanych atrakcji regionu. To cysterski klasztor z XII wieku otoczony parkiem z wodospadami, grotami i jeziorkami. Spacer po trasie trwa ok. 2-3 godziny i jest świetnym pomysłem na upalny dzień, bo w wąwozie zawsze jest chłodniej. Więcej o tym miejscu znajdziesz w artykule o Kamiennym Klasztorze w Aragonii.
W drodze z Saragossy warto zatrzymać się w Calatayud z mudejarową wieżą kolegiaty Santa María albo w Tarazonie u stóp Moncayo, gdzie katedra łączy gotyk z mudéjar. W Tarazonie co roku pod koniec sierpnia odbywa się szalone święto Cipotegato - przebrany błazen biegnie przez rynek obrzucany pomidorami przez tłum.
Cinco Villas i Sos del Rey Católico
Na północ od Saragossy leży kraina Cinco Villas (tłum. Pięć Miasteczek). Tworzą ją Sos del Rey Católico, Uncastillo, Sádaba, Ejea de los Caballeros i Tauste. Najpiękniejsze jest Sos del Rey Católico, kamienne miasteczko na wzgórzu, w którym w 1452 roku urodził się Ferdynand Aragoński. W Uncastillo zobaczysz romańskie kościoły i ruiny zamku, a w Sádabie jeden z najlepiej zachowanych zamków obronnych w regionie.
Belchite - miasto, które zatrzymało się w 1937 roku
Belchite to jedno z najbardziej poruszających miejsc w Hiszpanii. Podczas wojny domowej, w 1937 roku, miasteczko zostało niemal całkowicie zniszczone w ciężkich walkach. Po wojnie zbudowano obok nowe Belchite, a ruiny starego zostawiono jako pomnik. Dziś możesz wejść między ściany kościołów bez dachów i opuszczone ulice. Stare Belchite zwiedzisz wyłącznie z przewodnikiem, więc sprawdź godziny wycieczek przed przyjazdem.
Kuchnia, wino i ciekawostki - z czego słynie Aragonia?
Kuchnia aragońska jest prosta i sycąca, oparta na mięsie i produktach z gór. Najsłynniejsze danie to ternasco de Aragón, czyli pieczona młoda jagnięcina z chronionym oznaczeniem geograficznym. Spróbuj też migas, czyli podsmażanych okruchów chleba z chorizo i winogronami, a w prowincji Teruel szynki jamón de Teruel, która jako pierwsza szynka w Hiszpanii dostała własną apelację pochodzenia. Na deser najlepsze są brzoskwinie z Calandy i frutas de Aragón, czyli kandyzowane owoce w czekoladzie.
Aragonia ma cztery apelacje wina: Cariñena, Somontano, Campo de Borja i Calatayud. Campo de Borja nazywa siebie „Imperium Garnachy”, bo to właśnie tu rośnie jeden z najstarszych na świecie zasobów winorośli tej odmiany. Wina z Somontano, uprawiane u stóp Pirenejów, łatwo znajdziesz w polskich sklepach.
Ciekawostek jest więcej. Oprócz hiszpańskiego (kastylijskiego) w kilku dolinach Pirenejów usłyszysz rozmowy w języku aragońskim, a we wschodnim pasie regionu, nazywanym La Franja, w języku katalońskim. Z Aragonii pochodzą Francisco Goya, urodzony w 1746 roku w wiosce Fuendetodos, i reżyser Luis Buñuel z Calandy. W Wielkim Tygodniu w Calandzie i okolicznych miasteczkach tysiące osób gra na bębnach przez całą noc, a tradycja Tamborrady jest wpisana na listę UNESCO niematerialnego dziedzictwa.
Ile dni na Aragonię i jak zaplanować podróż?
Na samą Saragossę wystarczą 1-2 dni. Aby zobaczyć też Pireneje i Teruel, zaplanuj ok. tydzień. Przykładowa trasa: dwa dni w Saragossie (z wycieczką do Belchite), dwa dni w Pirenejach z bazą w Jace lub Torli (Ordesa, San Juan de la Peña, Loarre), jeden dzień na Alquézar, a potem dwa dni na południu - Teruel i nocleg w Albarracín. Monasterio de Piedra łatwo dołożysz w drodze powrotnej do Madrytu.
Do Saragossy dojedziesz szybko pociągiem dużych prędkości AVE - z Madrytu w ok. 1 godzinę i 20 minut, a z Barcelony w ok. 1,5 godziny. Po regionie najwygodniej podróżować samochodem, bo do wielu wiosek i parków nie dojeżdżają pociągi. Informacje o wynajmie auta znajdziesz w artykule o wynajmie samochodu w Hiszpanii.
Najlepszy czas na wyjazd to wiosna i wczesna jesień. Latem w Saragossie temperatura przekracza często 35°C, a od zachodu wieje suchy wiatr cierzo. Pireneje są wtedy za to idealne na trekking. Zima to sezon narciarski na północy i najcichszy czas w Teruelu.
Hotele w Aragonii
Aragonia ma noclegi na każdą trasę: od zabytkowych hoteli w Saragossie, przez górskie hotele w Pirenejach, po kameralne pensjonaty w średniowiecznych miasteczkach. Poniżej trzy propozycje, które pokazują pełne spektrum regionu - miasto, góry i historię.
💰 NH Collection Gran Hotel de Zaragoza
Wystawny, zabytkowy hotel zaprojektowany w 1929 roku przez madryckiego architekta Antonia Rubio i otwarty osobiście przez króla Alfonsa XIII, z zachowanymi francuskimi sztukateriami, wysokimi sufitami i marmurowymi wykończeniami w całym budynku. Przez dekady gościł tu prawdziwy zestaw hollywoodzkich i historycznych osobistości - od Avy Gardner i Walta Disneya, przez Ernesta Hemingwaya, dla którego stał się drugim domem, po króla Juana Carlosa I, który jako młody kadet zawsze zajmował pokój numer 105. Hotel stoi w samym sercu handlowej dzielnicy Saragossy, kilka kroków od Paseo de la Independencia z międzynarodowymi markami odzieżowymi. Łatwo stąd dotrzeć pieszo do starówki. Na miejscu działa też restauracja z kuchnią sezonową oraz siłownia z sauną.
🏨 Gran Hotel de Jaca (Jaca, Huesca)
Klasyczny hotel w samym centrum, tuż przy reprezentacyjnym Paseo de la Constitución, z widokiem na ośnieżone szczyty aragońskich Pirenejów rozciągające się tuż za miastem. Na terenie znajdują się basen zewnętrzny, ogród, mini-golf oraz przestronne, klasycznie urządzone pokoje, z których część oferuje balkon z widokiem na góry. Jaca to naturalna brama do stacji narciarskich Astún i Candanchú, oddalonych zaledwie 20 minut jazdy, a latem miasteczko staje się doskonałą bazą do trekkingu po górach i raftingu na rzece Aragón. Warto zwiedzić także słynną romańską katedrę San Pedro z XI wieku oraz cytadelę z czasów Filipa II, jedną z najlepiej zachowanych fortyfikacji renesansowych w Europie.
💎 Hotel Albarracín (Albarracín, Teruel)
XVI-wieczny Pałac de la Brigadiera w samym sercu Albarracín - miasteczka o charakterystycznych, czerwono-glinianych fasadach domów, uznawanego za jedno z najpiękniejszych w całej Hiszpanii. W holu hotelu zachował się oryginalny kamienny herb rodowy, a wnętrza łączą klasyczny, rustykalny styl z widokiem na góry lub panoramę zabytkowej starówki z niektórych pokoi. Albarracín leży w otoczeniu gór doskonałych terenów do pieszych wędrówek, a samo miasteczko, z wąskimi, brukowanymi uliczkami i zachowanym średniowiecznym układem urbanistycznym, jest jednym z najbardziej fotogenicznych miejsc w całej Hiszpanii.
Najczęstsze pytania o Aragonię
Czy Aragonia to Katalonia?
Nie, to dwa osobne regiony, choć sąsiadują ze sobą i przez wieki tworzyły wspólną Koronę Aragońską. Aragonia leży na zachód od Katalonii, a jej stolicą jest Saragossa, nie Barcelona. We wschodnim pasie Aragonii część mieszkańców mówi jednak po katalońsku.
Co jest stolicą Aragonii?
Stolicą Aragonii jest Saragossa, położona nad rzeką Ebro. To piąte co do wielkości miasto Hiszpanii i siedziba regionalnego parlamentu, który obraduje w pałacu Aljafería. Historyczną pierwszą stolicą królestwa była Jaca w Pirenejach, a potem Huesca.
Gdzie leży Aragonia?
Aragonia leży w północno-wschodniej Hiszpanii, między Pirenejami a Górami Iberyjskimi. Na północy graniczy z Francją, a w Hiszpanii z Katalonią, Walencją, Kastylią-La Manchą, Kastylią i León, La Rioją oraz Nawarrą. Saragossę dzieli od Madrytu i Barcelony podobna odległość.
Z czego słynie Aragonia?
Aragonia słynie z architektury mudéjar w Teruelu i Saragossie, z Bazyliki del Pilar, z Pirenejów z parkiem narodowym Ordesa oraz z romańskich klasztorów i zamków. W kuchni jej znakiem rozpoznawczym jest jagnięcina ternasco i szynka z Teruelu. Stąd pochodził też malarz Francisco Goya.
Ile dni potrzeba na zwiedzanie Aragonii?
Na samą Saragossę wystarczą 1-2 dni, ale żeby zobaczyć region, zaplanuj ok. tydzień. Pozwoli Ci to połączyć stolicę z Pirenejami, Teruelem i Albarracín. Najwygodniej podróżować samochodem, bo do wielu wiosek nie dojeżdżają pociągi.
Odkryj Aragonię
Każdy region Hiszpanii dzieli się na prowincje. Ich nazwy często pokrywają się z nazwami głównych miast wchodzących w ich skład. Aragonia dzieli się na trzy prowincje, a każda z nich ma do zaoferowania inne atrakcje turystyczne i ciekawe miejsca:
Zobacz również: Fiesta Cipotegato, Mudejarowa Architektura Aragonii.
