Czterdzieści minut pociągiem od zgiełku wielkiego miasta, a nagle słyszysz tylko bociany klekoczące na dachach renesansowych kolegiów.
Wspólnota Madrytu to region, który większość Polaków zna tylko z jednego punktu na mapie: lotniska i muzeów stolicy. Tymczasem w promieniu godziny jazdy od Madrytu czekają dwa zespoły z Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO, królewskie ogrody nad Tagiem, średniowieczne zamki i góry, w których zimą jeździ się na nartach. W tym artykule pokażę Ci, czym właściwie jest region Madrytu, co warto zobaczyć poza centrum i jak zaplanować jednodniowe wycieczki bez wynajmowania auta.
💰 Hotel Florida - Kameralny hotel około 50 metrów od klasztoru w San Lorenzo de El Escorial.
🏨 Parador de Alcalá de Henares - Parador w dawnym klasztorze, kilka minut spacerem od Calle Mayor.
💎 Parador de Chinchón - Luksusowy Parador w XVII-wiecznym klasztorze tuż przy Plaza Mayor w Chinchón.
Gdzie leży Wspólnota Madrytu i czym różni się od samego Madrytu?
Wspólnota autonomiczna Madrytu (Comunidad de Madrid) leży w samym sercu Półwyspu Iberyjskiego, na Mesecie, czyli rozległej wyżynie środkowej Hiszpanii. Zajmuje nieco ponad 8 tys. km² i mieszka w niej około 7 mln osób, z czego ponad połowa w stolicy. To jedna z 17 wspólnot autonomicznych kraju, a zarazem jedyna prowincja w swoim regionie. Prowincja Madryt i Wspólnota Madrytu to więc ten sam obszar, tylko opisany na dwa sposoby.
Region powstał w 1983 roku. Wcześniej Madryt był częścią historycznej krainy Nowa Kastylia, dlatego w krzyżówkach i quizach pod hasłem „kraina historyczna z Madrytem” zwykle chodzi właśnie o Kastylię. Na północy i zachodzie Wspólnota Madrytu graniczy z Kastylią i Leónem (prowincje Segowia i Ávila), a na południu i wschodzie z Kastylią-La Manchą (Toledo, Cuenca i Guadalajara). Madryt jest największym miastem Hiszpanii i jej stolicą, ale region to także 179 gmin: od wielkich przedmieść po górskie wioski, w których mieszka kilkadziesiąt osób.
Krajobraz zmienia się tu szybko. Na północy wznosi się pasmo Sierra de Guadarrama z najwyższym szczytem regionu, Peñalarą (2428 m n.p.m.). Na południu ciągną się płaskie pola, winnice i gaje oliwne, przecięte dolinami rzek Tag (Tajo), Jarama i Henares. Ta różnorodność sprawia, że z jednej bazy w stolicy możesz zobaczyć zarówno renesansowe miasta, jak i granitowe skały i bukowe lasy.
Madryt - stolica Hiszpanii na początek
Każda podróż po regionie zaczyna się w stolicy Hiszpanii, bo tu przylatujesz i tu najwygodniej mieć nocleg. W centrum Madrytu w kilka dni zobaczysz Pałac Królewski, Plaza Mayor, Puerta del Sol i słynny „złoty trójkąt sztuki”: Muzeum Prado, Muzeum Królowej Zofii z „Guernicą” Picassa oraz Muzeum Thyssen-Bornemisza. Wszystkie najważniejsze atrakcje opisałam w artykule o atrakcjach Madrytu, a tutaj skupię się na tym, co leży poza nim.
Zanim wyruszysz za miasto, zarezerwuj czas na Pałac Królewski w Madrycie z Salą Tronową i zbrojownią oraz na spacer po parku Retiro. Jeśli podróżujesz z dziećmi, w samym mieście i na jego obrzeżach czekają Zoo Aquarium de Madrid, Parque Warner Madrid i kryty stok narciarski Madrid SnowZone. Praktyczne wskazówki znajdziesz też w naszym darmowym e-booku o Madrycie, który pobierzesz ze strony e-booków Hispanico.
Okolice Madrytu - co warto zobaczyć?
W okolicach Madrytu najciekawsze są miejsca, które przez wieki służyły królom: klasztor i pałac w San Lorenzo de El Escorial, letnia rezydencja w Aranjuez i uniwersyteckie Alcalá de Henares. Do tego dochodzą małe miasteczka z charakterem, takie jak Chinchón z niezwykłym placem, oraz zamki i wioski na północy regionu. Do większości z nich dojedziesz pociągiem podmiejskim albo autobusem w mniej niż godzinę, więc spokojnie zrobisz z nich jednodniowe wycieczki z Madrytu.
San Lorenzo de El Escorial - klasztor i pałac Filipa II
San Lorenzo de El Escorial to najważniejszy cel wycieczek w regionie Madrytu. Król Filip II polecił zbudować tu ogromny zespół klasztoru, pałacu, bazyliki i panteonu, a budowa rozpoczęła się w 1563 roku i trwała do 1584 roku. Projekt zaczął Juan Bautista de Toledo, a dokończył Juan de Herrera. Z ciemnych granitowych bloków powstała budowla tak surowa i symetryczna, że jej styl nazwano od nazwiska architekta „herreriańskim”. W 1984 roku El Escorial trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
W środku zobaczysz Panteon Królów, w którym spoczywa większość hiszpańskich monarchów od czasów Karola V, bazylikę z ogromną kopułą i apartamenty Filipa II z łóżkiem, z którego król przez okno widział ołtarz. Największe wrażenie robi biblioteka królewska z malowanym sklepieniem i dziesiątkami tysięcy starodruków. Na zwiedzanie zaplanuj 2-3 godziny, a potem przejdź się uliczkami miasteczka i wjedź na punkt widokowy Silla de Felipe II, skąd podobno król obserwował postęp budowy. Klasztor jest zamknięty w poniedziałki, więc nie planuj na ten dzień wycieczki.
Valle de Cuelgamuros, czyli dawna Dolina Poległych
Kilkanaście kilometrów od El Escorial, w lesie Sierra de Guadarrama, stoi monumentalny krzyż o wysokości 150 metrów. To Valle de Cuelgamuros, które do 2022 roku nosiło nazwę Valle de los Caídos (tłum. Dolina Poległych). Kompleks z bazyliką wykutą w skale powstał po wojnie domowej z rozkazu Francisco Franco, a sam dyktator był tu pochowany do 2019 roku, kiedy jego szczątki przeniesiono na cmentarz.
Dla wielu Hiszpanów to miejsce trudne i kontrowersyjne, dlatego warto zwiedzać je z przewodnikiem, który opowie historię bez uproszczeń. Wiele wycieczek z Madrytu łączy w jednym dniu klasztor w El Escorial i Valle de Cuelgamuros. To wygodne rozwiązanie, bo między tymi miejscami nie kursuje regularna komunikacja publiczna.
Alcalá de Henares - miasto Cervantesa
Alcalá de Henares leży zaledwie 35 km od stolicy, a pociąg podmiejski z dworca Atocha dowiezie Cię tu w około 40 minut. W 1547 roku urodził się tu Miguel de Cervantes, autor „Don Kichota”, a jego rodzinny dom zamieniono w muzeum. W 1499 roku kardynał Cisneros założył w mieście uniwersytet, który stał się wzorem dla uczelni w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej. Miasto wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1998 roku to pierwsze na świecie miasto zaplanowane od początku jako miasto uniwersyteckie.
Koniecznie zobacz plateresko-renesansową fasadę Colegio Mayor de San Ildefonso i aulę Paraninfo, w której co roku król wręcza Nagrodę Cervantesa, najważniejsze wyróżnienie literatury hiszpańskojęzycznej. Przejdź się Calle Mayor, jedną z najdłuższych ulic z podcieniami w Hiszpanii, i spójrz w górę. Na wieżach kościołów i kolegiów gniazduje tu kilkadziesiąt par bocianów białych. Wieczorem zajrzyj do barów, w których do napoju często dostajesz hojne tapas bez dopłaty.
Aranjuez - królewskie ogrody nad Tagiem
Aranjuez było przez wieki wiosenną rezydencją hiszpańskich królów, a jego krajobraz kulturowy w 2001 roku wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miasto leży nad Tagiem, około 47 km na południe od Madrytu, a pociąg podmiejski jedzie tu mniej więcej 45 minut. Główną atrakcją jest Palacio Real de Aranjuez (tłum. Pałac Królewski w Aranjuez) z porcelanowym gabinetem i salą w stylu arabskim.
Prawdziwa magia Aranjuez kryje się jednak w ogrodach. Jardín de la Isla (tłum. Ogród na Wyspie) otacza rzeka i kanał, a rozległy Jardín del Príncipe (tłum. Ogród Księcia) prowadzi do pałacyku Casa del Labrador i muzeum królewskich barek. To miejsce zainspirowało Joaquína Rodrigo do napisania słynnego „Concierto de Aranjuez” na gitarę i orkiestrę. Przyjedź wiosną, gdy w okolicznych sadach dojrzewają truskawki i szparagi, z których słynie miasto.
Chinchón - Plaza Mayor z drewnianymi balkonami
Chinchón to miasteczko, które wygląda jak scenografia filmu historycznego. Jego Plaza Mayor nie jest prostokątna jak w Madrycie, tylko nieregularna, otoczona trzypiętrowymi domami z zielonymi drewnianymi balkonami. Przez stulecia odbywały się tu walki byków, przedstawienia i targi, a w niektóre święta plac nadal zamienia się w arenę. Miejscowość słynie też z anyżówki anís de Chinchón i czosnku, który kupisz w sklepikach pod arkadami.
Nad placem góruje kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny z obrazem Francisco Goi w ołtarzu głównym. Przy wyjeździe z miasta stoi ruina zamku hrabiów Chinchón, a w dawnym klasztorze augustianów z XVII wieku działa dziś hotel Parador. Chinchón leży około 45 km od stolicy. Najprościej dojechać tu autobusem z Madrytu albo połączyć go z Aranjuez w jedną wycieczkę, bo dzieli je tylko około 25 km.
Manzanares el Real - zamek Mendozów nad zalewem
Manzanares el Real to najlepiej zachowany średniowieczny zamek w regionie Madrytu. Castillo de los Mendoza zbudowano w drugiej połowie XV wieku dla potężnego rodu Mendozów i choć to w zasadzie XV-wieczny zamek obronny, ma elegancką galerię i dekoracje w stylu gotyku izabelińskiego. Z murów widać zalew Santillana i granitowy masyw La Pedriza, w którym wiją się szlaki dla piechurów i wspinaczy.
Połączenie zabytku i przyrody sprawia, że to świetny cel na pół dnia, także z dziećmi. Rano zwiedzasz zamek, a po południu idziesz na krótki spacer między skałami La Pedrizy. Miasteczko leży około 50 km na północ od stolicy i dojedziesz do niego autobusem z dworca przy Plaza de Castilla.
Buitrago del Lozoya i Patones de Arriba
Na dalekiej północy regionu leży Buitrago del Lozoya, jedyne miasteczko we Wspólnocie Madrytu, które zachowało niemal kompletny pierścień średniowiecznych murów. W środku znajdziesz niewielkie muzeum z pracami Pabla Picassa, podarowanymi przez jego fryzjera i przyjaciela, Eugenio Ariasa. To jedna z tych ciekawostek, o których nie przeczytasz w folderach.
Nieco dalej na wschód, na zboczu wąwozu, przycupnęła wioska Patones de Arriba. Jej domy zbudowano z ciemnego łupku, więc całe miasteczko ma kolor grafitu i wtapia się w skały. Według legendy mieszkańcy przez wieki wybierali własnego „króla Patones” i byli tak odcięci od świata, że omijali ich nawet żołnierze Napoleona. Dziś w kamiennych domach działają restauracje z kuchnią regionalną, a weekendowy spacer po wąskich zaułkach to jedna z najprzyjemniejszych wypraw w regionie. Na tę część regionu najlepiej mieć wynajęty samochód, bo autobusy kursują rzadko.
Sierra de Guadarrama - góry w regionie Madrytu
Gdy w stolicy jest 35°C, mieszkańcy uciekają w Sierra de Guadarrama. To pasmo górskie na północnym zachodzie regionu, którego najcenniejszą część w 2013 roku objęto ochroną jako Park Narodowy Sierra de Guadarrama. Znajdziesz tu sosnowe lasy, polodowcowe jeziora pod Peñalarą i szlaki dla każdego, od rodzinnych spacerów po całodniowe wędrówki. Zimą przełęcz Navacerrada zamienia się w niewielką stację narciarską, do której dojeżdża się z Madrytu pociągiem.
Dobrym punktem startowym jest Cercedilla, skąd prowadzi fragment rzymskiej drogi Calzada Romana, a dalej kolejka wąskotorowa w stronę przełęczy. Jeśli lubisz góry, przeczytaj też nasz przegląd parków narodowych w Hiszpanii. Pamiętaj, że pogoda w górach zmienia się szybko, a nawet latem wieczorem bywa tu znacznie chłodniej niż w mieście, więc zabierz ciepłą bluzę.
Rascafría i klasztor El Paular
Po drugiej stronie gór, w dolinie Lozoyi, leży Rascafría. Obok miasteczka stoi klasztor Santa María de El Paular, założony w 1390 roku jako pierwsza kartuzja w Kastylii. Dziś mieszkają w nim benedyktyni, a część dawnych budynków zajmuje hotel. Latem rodziny z Madrytu przyjeżdżają tu nad Las Presillas, naturalne baseny w rzece, w których można się wykąpać w górskiej wodzie.
Hayedo de Montejo - bukowy las z listy UNESCO
Na samym końcu regionu, przy granicy z prowincją Guadalajara, rośnie Hayedo de Montejo. To jeden z najdalej na południe wysuniętych lasów bukowych w Europie, wpisany w 2017 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO razem z innymi starodawnymi buczynami kontynentu. Najpiękniej jest tu jesienią, gdy liście przybierają złoty i miedziany kolor. Wejście do lasu jest limitowane i wymaga wcześniejszej rezerwacji, więc zaplanuj wizytę z wyprzedzeniem.
Jednodniowe wycieczki z Madrytu poza region - Toledo, Segowia i Ávila
Najpopularniejsze jednodniowe wycieczki z Madrytu prowadzą właściwie poza Wspólnotę Madrytu. Toledo, miasto trzech kultur z katedrą i obrazami El Greco, leży około 70 km na południe, a szybki pociąg dowiezie Cię tam w około 30 minut. Segowia z rzymskim akweduktem i Alkazarem, który zainspirował twórców bajkowych zamków, jest niecałe pół godziny szybkim pociągiem na północ. Jeśli masz więcej czasu, dorzuć Ávilę z kompletnymi średniowiecznymi murami albo Cuencę z wiszącymi domami.
Przy samodzielnej podróży bilety na pociągi i autobusy najwygodniej porównasz w wyszukiwarce Omio. Jeśli chcesz zobaczyć dwa miasta w jeden dzień, lepiej wybrać zorganizowaną wycieczkę z Madrytu, która łączy Toledo i Segowię i zawiera wejścia do najważniejszych zabytków.
Klimat - kiedy jechać do regionu Madrytu?
Klimat Wspólnoty Madrytu jest kontynentalny, z gorącym latem i chłodną zimą. W lipcu i sierpniu w stolicy i na południu regionu temperatura w dzień często przekracza 35°C, a w nocy niewiele spada. Zimą rano bywa przymrozek, a w Sierra de Guadarrama leży śnieg. Szczegóły miesiąc po miesiącu znajdziesz w artykule o pogodzie w Madrycie.
Najlepszy czas na wycieczki po regionie to wiosna (od kwietnia do czerwca) oraz wrzesień i październik. W Aranjuez kwitną wtedy ogrody, w górach jest zielono, a w miasteczkach nie panuje upał. Jesień to także najlepszy moment na Hayedo de Montejo i winnice na południu regionu. Polacy często wybierają majówkę i długi weekend listopadowy, bo tanie linie latają do Madrytu z wielu polskich lotnisk.
Jak poruszać się po regionie Madrytu?
Największym atutem regionu jest gęsta sieć pociągów podmiejskich Cercanías, które z dworców Atocha i Chamartín dowiozą Cię do El Escorial, Alcalá de Henares, Aranjuez i Cercedilli. Do miejsc bez kolei, takich jak Chinchón czy Manzanares el Real, kursują zielone autobusy podmiejskie. Większość z nich odjeżdża z węzłów przesiadkowych przy stacjach metra Moncloa, Plaza de Castilla i Conde de Casal.
Samochód przyda Ci się na północy regionu, w okolicach Buitrago, Patones i Hayedo de Montejo, gdzie autobusy kursują rzadko. Wynajem samochodu najlepiej zarezerwować z odbiorem na lotnisku Madryt-Barajas, żeby nie wjeżdżać autem do zatłoczonego centrum. W samym Madrycie działa strefa niskiej emisji, a parkowanie jest drogie i trudne, więc auto odbierz dopiero w dniu wyjazdu za miasto.
Symbol Madrytu i madryckie regionalizmy
Symbol Madrytu to niedźwiedź sięgający łapami po owoce drzewa truskawkowego (madroño). Pomnik „El Oso y el Madroño” stoi przy Puerta del Sol i jest jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w mieście. Ten sam motyw zobaczysz w herbie stolicy, na studzienkach kanalizacyjnych i na taksówkach. Flaga Wspólnoty Madrytu jest za to czerwona z siedmioma białymi gwiazdami.
W kuchni regionu królują dania sycące, idealne na mroźną kastylijską zimę. Spróbuj cocido madrileño, czyli gulaszu z ciecierzycy, mięsa i warzyw podawanego w trzech daniach, oraz bocadillo de calamares, bułki z kalmarami. Na deser idź na churros z gęstą czekoladą do Chocolatería San Ginés. Poza stolicą szukaj truskawek z Aranjuez, anyżówki z Chinchón i win z apelacji Vinos de Madrid, które produkuje się na południu i zachodzie regionu.
Hotele w regionie Madrytu
Najwygodniej mieć jedną bazę w Madrycie i wyjeżdżać stąd na wycieczki, a propozycje noclegów w stolicy znajdziesz w artykule o hotelach w Madrycie. Jeśli chcesz zobaczyć miasteczka wieczorem, gdy znikną wycieczki, wybierz jeden z hoteli poniżej.
💰 Hotel Florida
Kameralny hotel w historycznym centrum San Lorenzo de El Escorial, zaledwie około 50 metrów od królewskiego klasztoru. Wszystkie pokoje mają okna na ulicę, a z części z nich zobaczysz kopułę bazyliki i granitowe mury Filipa II. To dobry wybór dla par, które szukają rozsądnej ceny i chcą zwiedzić El Escorial rano, zanim przyjadą autokary z Madrytu. Do dworca kolejowego zejdziesz spacerem w kilkanaście minut.
🏨 Parador de Alcalá de Henares
Elegancki hotel w dawnym klasztorze św. Tomasza z Akwinu, kilka minut spacerem od Calle Mayor i uniwersytetu w Alcalá de Henares. Łączy kamienne krużganki z nowoczesnymi, jasnymi pokojami, a latem możesz skorzystać z odkrytego basenu. W restauracji serwują kuchnię kastylijską, a na tarasie przyjemnie wypić kieliszek wina po dniu zwiedzania. Polecam go osobom, które chcą połączyć zabytek z wygodą, a do Madrytu dojechać pociągiem w 40 minut.
💎 Parador de Chinchón
Wyjątkowy nocleg w dawnym klasztorze augustianów z XVII wieku, dosłownie kilka kroków od słynnej Plaza Mayor w Chinchón. Hotel zachował oryginalny krużganek i ogród z cyprysami i różami, a latem działa w nim sezonowy basen. Po zmroku, gdy jednodniowi goście wracają do Madrytu, masz plac z drewnianymi balkonami niemal tylko dla siebie. To najlepszy wybór na romantyczny weekend i spokojny wypad do Aranjuez, które leży niedaleko.
Najczęstsze pytania o Wspólnotę Madrytu
Jakim regionem Hiszpanii jest Madryt?
Madryt to stolica Hiszpanii i jednocześnie stolica wspólnoty autonomicznej o nazwie Wspólnota Madrytu (Comunidad de Madrid). Region ma tylko jedną prowincję, więc prowincja Madryt i Wspólnota Madrytu obejmują ten sam obszar. Historycznie Madryt należał do krainy Nowa Kastylia.
Co warto zobaczyć w okolicach Madrytu w jeden dzień?
Na jeden dzień najlepiej wybrać San Lorenzo de El Escorial, Alcalá de Henares albo Aranjuez, bo do każdego z nich dojedziesz pociągiem w mniej niż godzinę. Jeśli masz samochód, połącz Aranjuez z Chinchón. Najpopularniejsze wycieczki poza region prowadzą do Toledo i Segowii.
Czy do El Escorial i Aranjuez można dojechać bez samochodu?
Tak, do obu miejsc kursują pociągi podmiejskie Cercanías z madryckich dworców, a do El Escorial także autobusy spod stacji Moncloa. Samochód przyda się dopiero na północy regionu, w okolicach Buitrago del Lozoya, Patones de Arriba i Hayedo de Montejo.
Jakie góry są w pobliżu Madrytu?
Najbliżej Madrytu leży Sierra de Guadarrama z najwyższym szczytem regionu Peñalarą (2428 m n.p.m.) i parkiem narodowym utworzonym w 2013 roku. Zimą działa tu stacja narciarska na przełęczy Navacerrada, a latem szlaki z Cercedilli i Rascafríi przyciągają mieszkańców stolicy uciekających przed upałem.
Ile dni potrzeba na zwiedzanie Madrytu i okolic?
Na samą stolicę zaplanuj 2-3 dni, a na okolice kolejne 2-3 dni wycieczek. Tydzień wystarczy, żeby zobaczyć Madryt, El Escorial, Alcalá de Henares, Aranjuez z Chinchón oraz Toledo lub Segowię, bez pośpiechu i z jednym noclegiem w stałym hotelu.
Odkryj region Madrytu
Każdy region Hiszpanii dzieli się na prowincje. Ich nazwy często pokrywają się z nazwami głównych miast wchodzących w ich skład. Wspólnota autonomiczna Madrytu składa się tylko z jednej prowincji. W jej skład wchodzi jednak wiele miejscowości, które mają do zaoferowania rozmaite atrakcje turystyczne. Oto niektóre z nich:
Zobacz także: Darmowe atrakcje w Madrycie, Fiestas de San Isidro, Pogoda w Madrycie.
