Benalmadena – Atrakcje, których nie możesz przegapić na Costa del Sol

Data:

Udostępnij:

Darmowe Przewodniki po Hiszpanii

Oficjalnie mieszka tu około 70 000 osób. Nieoficjalnie stałych bywalców jest w mieście więcej, bo w szczycie sezonu tłumy turystów zwiększają tę liczbę aż trzykrotnie.

Benalmadena znajduje się na południu Hiszpanii – zaledwie 20 km od Malagi i 40 km od Marbelii, nad Morzem Śródziemnym na słynnym wybrzeżu Costa del Sol. To jeden z najpopularniejszych kurortów uwielbianych przez Brytyjczyków, ale nie tylko. Wysoka jakość usług, doskonałe restauracje, czy piękna plaża sprawiają, że do znajdującego się tu portu Puerto Marina cumują goście z wszystkich stron świata, a kosmopolityczna atmosfera nie pozwala myśleć o czymś innym, niż tylko o błogim odpoczynku i świetnej zabawie.

Ta część Costa del Sol jest szczególnie polecana dla rodzin z dziećmi, ponieważ obfituje w dużą ilość atrakcji przygotowanych dla najmłodszych, takich jak chociażby: park rozrywki Tivoli World, kolejka gondolowa ciągnąca się wzdłuż wybrzeża, zamek Colomares, park Paloma i wiele innych! Większość tych, które polecamy odwiedzić w wakacje, znajdziesz poniżej.

🍽️ WSKAZÓWKA: Odwiedź lokalne restauracje i spróbuj andaluzyjskiej kuchni, która obfituje w owoce morza i miejscowe produkty. Benalmadena to idealne miejsce dla miłośników gastroturystyki.

Trzy główne części miasta, białe domy i ciekawe miejsca

Benalmádena Pueblo

To najstarsza część miasta. Symbolem Benalmádeny Pueblo są białe domy oraz romantyczne spacery wąskimi uliczkami. W Benalmádena Pueblo znajdziesz też pięknie odnowiony fragment Starego Miasta, dwa place Plaza de España i Plaza Andalucia oraz kilka ciekawych atrakcji takich jak: motylarnia (Mariposario Benalmádena), Muzeum Archeologiczne (Museo de Benalmádena), czy zamek Castillo de Colomares. Centralnym punktem tej części miasta jest wspomniany wyżej Plaza de España, uznawany za jeden z najładniejszych placów w okolicy. To idealne miejsce na spacer wąskimi uliczkami z ukochaną osobą.

👀 WARTO WIEDZIEĆ: W pobliżu znajduje się także Stupa Benalmádena, znana również jako Estupa de la Iluminación. To imponująca budowla sakralna, z której roztacza się wspaniały widok na wybrzeże.

Benalmádena Costa

Benalmádena Costa to najnowsza część miasta, zlokalizowana wzdłuż wybrzeża. Dzielnica zaczęła intensywnie rozwijać się w latach 70. XX wieku, w okresie wielkiego boomu turystycznego, a większość zabudowy stanowią obiekty turystyczne, hotele i apartamenty wakacyjne. To tutaj znajduje się najwięcej restauracji, klubów nocnych, dyskotek i sklepów. Najpopularniejsze atrakcje w tej dzielnicy to: port Puerto Marina, delfinarium Selwo Marina oraz park miejski La Paloma.

Teleférico Benalmádena - kolejka linowa w Benalmadenie
Teleférico Benalmádena – kolejka linowa w dzielnicy Arroyo de la Miel (Benalmadena, Costa del Sol)

Arroyo de la Miel

Arroyo de la Miel to trzecia część miasta i jednocześnie jego główna dzielnica mieszkalna, która łączy Benalmádena Pueblo z Benalmádena Costa. W przeszłości była to oddzielna osada, a dziś najważniejszą atrakcją Arroyo de la Miel jest kolejka linowa Teleférico Benalmádena, która pozwala spojrzeć na Costa del Sol z wysokości 771 m n.p.m. Jeśli natomiast szukasz bardziej szalonej zabawy, koniecznie odwiedź Tivoli World – park rozrywki z ponad 40 atrakcjami dla całej rodziny.

Puerto Marina – Zjawiskowy port jachtowy na Costa del Sol

Puerto Marina - port w Benalmadenie
Port Puerto Marina (Benalmadena, Costa del Sol)

Puerto Marina to spektakularny port jachtowy w Benalmadenie, często uznawany za jedną z najpiękniejszych przystani w Europie, a nawet za najpiękniejszą marinę globu. Znajduje się on w centrum miasta, co podkreśla jego strategiczne położenie oraz bliskość do innych ważnych atrakcji. Pod kątem stylu jest on połączeniem motywów arabskich, indyjskich i andaluzyjskich.

Jest to jednak nie tylko gratka dla koneserów architektury, ale przede wszystkim dla tych, którzy szukają dobrej rozrywki. Cały obiekt oprócz swojej podstawowej funkcji spełnia się bowiem doskonale także w roli centrum gastronomiczno-handlowo-sportowego. W obrębie portu znajduje się wiele restauracji, sklepów, klubów oraz atrakcji dla miłośników sportów wodnych. Tutaj też znajduje się Akwarium SEA LIFE Benalmádena, o którym możesz przeczytać poniżej.

Akwarium SEA LIFE Benalmádena

Akwarium SEA LIFE Benalmádena
Akwarium SEA LIFE Benalmadena (Costa del Sol)

SEA LIFE Benalmádena to miejsce, które pokochają szczególnie najmłodsi! Podzielone na różne strefy akwarium łączy przyjemne z pożytecznym, przedstawiając w przystępny i nietypowy sposób wiedzę na temat morskich zwierząt.

W strefie Isla de Rayas czeka 500 gatunków płaszczki. Czy wiesz, że niektóre z nich zamieszkują Ziemię od 150 mln lat? A może bardziej interesują Cię rozgwiazdy? W akwarium SEA LIFE Benalmádena dowiesz się mnóstwo ciekawostek na ich temat! Ogromną atrakcją jest też Tunel Rekinów (hiszp. Túnel de Tiburones), który pozwala stanąć oko w oko z tymi drapieżnikami. W całym kompleksie nie brakuje też oczywiście różnych gatunków ryb, meduz, koników morskich, krwiożerczych piranii czy małych, kolorowych płazów.

🐊 WSKAZÓWKA: Jeśli szukasz atrakcji dla dzieci w okolicy Benalmadeny, to koniecznie odwiedź także położoną w pobliżu miejscowość Torremolinos, gdzie znajdziesz park wodny Aqualand Torremolinos oraz park krokodyli Crocodile Park.

Delfinarium Selwo Marina i rejsy z delfinami

Delfinarium Selwo Marina w Benalmadenie
Delfinarium Selwo Marina (Benalmadena, Costa del Sol)

Kolejną atrakcją w Benalmadenie jest delfinarium Selwo Marina. Oprócz pokazów umiejętności delfinów i lwów morskich, zobaczysz tutaj także wiele innych zwierząt, m.in. pingwiny, nietoperze, tropikalne ptaki oraz rzadko spotykane ryby i owady. Jeśli masz natomiast ochotę przekonać się, jak wygląda życie delfinów w ich naturalnym środowisku, możesz wybrać się na specjalny rejs, podczas którego zobaczysz te niezwykłe zwierzęta na wolności i to często z bardzo bliskiej odległości. Bilety na rejsy z delfinami możesz kupić na tej stronie.

Motylarium (Mariposario de Benalmádena)

Temperatura równa 29°C. Wilgotność powyżej 75%. Setki motyli latających nad głową i tyle samo tych wylęgających się z kokonu. Mariposario de Benalmádena to największe motylarium w Europie! To miejsce, w którym zobaczysz niesamowity cykl życia motyli. W naturze możesz obserwować je przez około 3 tygodnie ich życia. Tutaj przekonasz się, w jaki sposób wyglądają i ewoluują także w pierwszych stadiach rozwoju.

W Motylarni znajduje się 15 gatunków motyli, a ich liczebność wynosi aż 1500 osobników! Wszystkie z nich pochodzą z różnych części Ziemi (np. z Kostaryki, Kenii, Filipin, Malezji), a odżywiają się sztucznym nektarem, który możemy zobaczyć w różnych miejscach motylarni.

Mariposario de Benalmádena - Motylarium w Benalmadenie
Mariposario de Benalmadena – Motylarium w Benalmadenie (Costa del Sol)

Oprócz motyli, wewnątrz znajdziemy też kilka innych zwierząt. Przy tropikalnym jeziorku na odwiedzających czekają różne gatunki ryb, ptaki, żółw, a nawet… kangur! Wszystko to stanowi znakomitą atrakcję zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Należy jednak pamiętać, że mimo całego uroku tych zwierząt, ich dokarmianie i głaskanie jest zabronione.

Kolejka na szczyt góry Calamorro w Benalmadenie

Teleférico Benalmádena to kolejka linowa, która pozwoli Ci spojrzeć na całe miasto z lotu ptaka. Trzykilometrowa trasa prowadzi na szczyt góry Calamorro (pasmo górskie Sierra de Mijas). Po dotarciu możemy podziwiać zapierający dech w piersiach widok wybrzeża Costa del Sol, pobliski Gibraltar, a przy dobrej pogodzie, także wybrzeże Afryki oraz malownicze formacje skalne takie jak Tajo de la Soga. Oprócz wspaniałych krajobrazów na szczycie Calomorro, czeka nas jeszcze kilka innych opcjonalnych atrakcji, takich jak: pokazy drapieżnych ptaków, pokazy szkolenia andaluzyjskich koni, szlaki trekkingowe i szlaki rowerowe.

Caminito del Rey

El Caminito del Rey - ekstremalna atrakcja niedaleko Malagi (wybrzeże Costa del Sol) w okolicy rezerwatu przyrody Desfiladero de los Gaitanes.
El Caminito del Rey – ekstremalna atrakcja niedaleko Malagi (wybrzeże Costa del Sol) w okolicy rezerwatu przyrody Desfiladero de los Gaitanes.

Caminito del Rey to najpopularniejszy i zarazem najpiękniejszy pieszy szlak w Andaluzji! Kiedyś budził strach, jednak dziś do jego przejścia wystarczy kask i szczypta odwagi. Z łatwością dotrzesz do niego z wielu miejsc na Costa del Sol, w tym także z Benalmadeny. Wycieczkę najlepiej zarezerwować z wyprzedzeniem na tej stronie.

Wycieczka do Alhambry, Marbelli i Gibraltaru

ALHAMBRA - Najpiękniejszy zabytek w Hiszpanii
ALHAMBRA – Najpiękniejszy zabytek w Hiszpanii

Benalmádena doskonale sprawdza się jako baza wypadowa do wielu miejscowości na Costa del Sol oraz do Gibraltaru. Możesz wybrać się do Granady, by zobaczyć Alhambrę – najpiękniejszy kompleks pałacowy w Hiszpanii. Odwiedź też Marbellę i jej luksusowy port Puerto Banus. Jeśli z kolei chcesz zobaczyć jedyną w Europie wolno żyjącą w mieście populację małp, odwiedź Gibraltar i przekonaj się, jak magoty opanowały Skałę Gibraltarską! Bilety na każdą tego typu wycieczkę z Benalmadeny kupisz przez Internet, klikając w ten link.

Zamek Castillo El Bil Bil

Zamek El Bil Bil w Benalmadenie
Zamek El Bil Bil (Benalmadena, Costa del Sol)

Castillo El Bil Bil to niewielki pałacyk położony tuż nad brzegiem morza. Trudno na niego nie zwrócić uwagę, ponieważ wzrok już z daleka przyciąga czerwona elewacja oraz architektura utrzymana w stylu mudejar (połączenie stylu arabskiego i europejskiego). Jeśli szukasz miejsca na romantyczną randkę, wybierz się po zmierzchu na znajdujący się w pobliżu pięknie oświetlony skwer, a z pewnością nie zapomnicie tego wieczoru na długo.

Castillo de Colomares – Największy pomnik Kolumba na świecie

Castillo de Colomares - Największy pomnik Krzysztofa Kolumba na świecie
Zamek Colomares – Największy pomnik Krzysztofa Kolumba na świecie (Benalmadena, Costa del Sol)

Choć z nazwy to zamek, w rzeczywistości nie był on nigdy siedzibą królów, a jego powstanie miało miejsce tuż pod koniec XX wieku (1987-1994). Castillo de Colomares to największy pomnik na świecie wzniesiony na część Krzysztofa Kolumba i historii wypraw wspieranych przez katolickich monarchów Hiszpanii. Na powierzchni 1500 m2 zachwyca przede wszystkim piękna architektura pełna motywów nawiązujących do stylów bizantyjskiego, romańskiego, gotyckiego i mauryjskiego. We wnętrzach Castillo de Colomares znajdziemy też najmniejszą kapliczkę na świecie (1,96 m2) oraz mauzoleum… póki co pozostaje ono puste, jednak według pierwotnej idei w mauzoleum miały kiedyś spocząć szczątki Kolumba. Obcowanie z tak rzadko spotykaną architekturą jak ten niezwykły zamek potrafi zrobić wrażenie nawet na największych sceptykach.

Wśród licznych elementów architektonicznych zamku można dostrzec także repliki statków Kolumba, w tym model wykonany z brązu „La Niña”, który przypomina o wyprawie prowadzącej do odkrycia Ameryki. Warto wiedzieć, że choć do budowy Castillo de Colomares wykorzystano różne materiały (np. cegła, beton, kamień, drewno), to został on w całości wykonany za pomocą technik wykorzystywanych w średniowieczu. Obejmowało to też brak jakichkolwiek maszyn z dzisiejszych czasów, które mogłyby ułatwić budowę zamku.

Park miejski La Paloma

Parque de la Paloma - park w Benalmadenie
Parque de la Paloma, Benalmadena (Costa del Sol)

Co powiesz na chwilę odpoczynku? Idealne okoliczności przyrody ku temu znajdziesz w Parque de la Paloma – pięknym parku, który jest zieloną wizytówką Benalmadeny. Powierzchnia 200 000 m2 pełna jest gatunków egzotycznych roślin, a także miejsc rekreacyjnych i placów zabaw dla całej rodziny. Znajduje się tu ponad 2000 sukulentów), pięknie przystrzyżone drzewa i krzewy oraz malownicze alejki. Latem w parku odbywają się koncerty i pokazy kinowe. Nudzić nie będą się tu także dzieci, dla których przygotowano specjalną strefę z mini-zoo. W parku znajdują się też restauracje oraz miejsca piknikowe, co nadaje mu dodatkowej atrakcyjności i sprawia, że można spędzić tu długie godziny.

Dawne wieże strażnicze w Benalmadenie

Torre Bermeja, Torre Quebrada i Torre del Muelle to trzy dawne wieże obserwacyjne, które przypominają o tym, jak wyglądała historia Benalmádeny w czasach zagrożeń ze strony piratów. A co warto o nich wiedzieć?

  • Torre Bermeja – ta cylindryczna wieża strażnicza pochodzi z XIV wieku i położona jest w pobliżu Puerto Marina. Jej nazwa (Torre Bermeja to po polsku Czerwonawa Wieża) odnosi się do koloru ziemi, na której została wzniesiona.
  • Torre Quebrada – ta wieża została wzniesiona na przełomie XIV i XV wieku. Jej celem było szybkie wykrywanie zagrożeń nadciągających z nad morza.
  • Torre del Muelle – inaczej nazywana też Torre de Benalmádena. Ta wieża jest chronologicznie najmłodsza, bo wzniesiono ją około XVI wieku. Podobnie jak w dwóch poprzednich przypadkach, została ona wybudowana, aby ostrzegać o przybywających drogą morską wrogich okrętach.

Najlepsze plaże w Benalmadenie

Plaże w Benalmadenie, Andaluzja
Plaże w Benalmadenie (Costa del Sol)

Na brak plaż w Benalmadenie z pewnością nie będziesz narzekać. Jest ich tak wiele, że każdą z nich opisaliśmy dokładnie w osobnym artykule. Poniżej znajdziesz natomiast plaże, które są odwiedzane najczęściej, a przez to są też najbardziej polecane:

  • Playa La Viborilla – jedyna plaża w tej części wybrzeża, która ma bardziej dziki charakter
  • Playa Malapesquera – jedna z głównych plaż przy porcie
  • Plaża Santa Ana – popularna miejska plaża
  • La playa de Arroyo Hondo – niewielka plaża otoczona skałami i roślinnością
  • Playa Las Yucas – malownicza plaża z krystalicznie czystą wodą idealną do snorkelingu
  • Fuente de la Salud – plaża z łagodnym zejściem do morza popularna wśród rodzin z dziećmi
  • Playa La Perla – mniej znana plaża w sam raz dla osób szukających kameralnej atmosfery
  • Playa La Morera – niewielka, spokojna plaża położona między klifami

🏖️ Dowiedz się więcej o plażach w Benalmadenie

Pola golfowe w Benalmadenie

Benalmádena to także świetne miejsce dla miłośników golfa. W okolicy miasta znajduje się kilka prestiżowych klubów, a jednym z najbardziej znanych jest pole golfowe Torrequebrada, położone w malowniczej części wybrzeża. Trasa prowadzi wśród śródziemnomorskiej roślinności i oferuje piękne widoki na południowy zachód wybrzeża Costa del Sol. W regionie działają również inne kluby, takie jak Picasso Golfa, które przyciągają zarówno początkujących, jak i bardziej doświadczonych graczy. Jeśli więc interesują Cię nie tylko typowe atrakcje turystyczne, ale także aktywny wypoczynek, pola golfowe w okolicach Benalmádeny mogą być ciekawym urozmaiceniem pobytu.

Fiesty w Benalmadenie

Hiszpanie to naród kochający fiesty. Nie inaczej jest w przypadku Benalmádeny, gdzie nawet znane nam święta nabierają całkiem innego charakteru.

La Fiesta del Corpus Cristi (Boże Ciało)

Tak właśnie jest podczas obchodów święta Bożego Ciała. W przeddzień procesji, mieszkańcy tworzą na ulicach miasta dywan z kwiatów i ziół. I wcale nie chodzi o kilka roślin porozrzucanych na chodniku, ale o prawdziwy, pełen przemyślanych wzorów kwiecisty dywan, po którym kolejnego dnia przejdą uczestnicy procesji. W trakcie święta Bożego Ciała nie brakuje też oczywiście imprez pobocznych, tradycyjnej muzyki i tańca.

Festividad de San Juan (Ogniska św. Jana)

To święto obchodzone jest pierwszego dnia lata, a dokładniej – podczas pierwszej letniej nocy z 23 na 24 czerwca. Na plażach Benalmádeny rozpalane są wówczas ogniska, niebo rozświetlają fajerwerki, a na wszystkich śmiałków czekają prawdziwie ogniste atrakcje. Jedną z nich jest np. spacer po rozżażonym węglu. Kiedyś wierzono, że to magiczna noc, a płonący na Ziemi ogień dodaje energii słabnącym promieniom Słońca.

Veladilla de la Virgen del Carmen

15 i 16 lipca Benalmádena obchodzi swoje największe święto na cześć Maryi. Oprócz pokazów flamenco, występów religijnych, licznych atrakcji dla dzieci oraz imprez dla dorosłych, głównym punktem programu jest procesja. Pokaźnej wielkości posąg Matki Bożej niesiony jest przez ulice miast, a także przez morze (do transportu posągu wykorzystywane są łodzie). To niezwykłe widowisko warto zobaczyć na własne oczy.

Miasta na Costa del Sol w okolicy Benalmadeny

Wybierając się do Benalmadeny warto pamiętać, że jest ona świetną bazą wypadową do zwiedzania największych atrakcji turystycznych Andaluzji. Punktem obowiązkowym jest oczywiście Málaga, ponieważ to największe miasto w pobliżu. Warto zobaczyć także Fuengirolę i Torremolinos, które również są często odwiedzane przez turystów. Z innych miejscówek polecają się również: Mijas Pueblo, Rincón de la Victoria oraz góry i park narodowy Sierra Nevada.

Kiedy odwiedzić Benalmadenę?

Benalmádenę można odwiedzać przez cały rok, jednak najlepszy czas na podróż przypada na wiosnę i jesień. W tych miesiącach temperatury są bardzo przyjemne, w kurorcie panuje spokojniejsza atmosfera, główne atrakcje turystyczne nie są blokowane przez kolejki i generalnie można spotkać nieco mniej turystów niż w szczycie wakacyjnego sezonu. Latem miasto przyciąga natomiast miłośników plażowania, sportu i nocnego życia na. Niezależnie od pory roku Benalmádena oferuje wiele atrakcji turystycznych, dlatego planując podróż warto uwzględnić zarówno wypoczynek nad Morzem Śródziemnym, jak i zwiedzanie okolicznych miejscowości Andaluzji.

Najlepsze hotele w Benalmadenie

Benalmadena oferuje wiele wyjątkowych miejsc na nocleg. Oto kilka z najlepszych opcji zakwaterowania dostępnych w tym mieście:

  1. Vincci Selección Aleysa Boutique & Spa – Ten luksusowy hotel położony jest bezpośrednio przy plaży, oferując eleganckie wnętrza, spa oraz piękne widoki na Morze Śródziemne. Goście cenią sobie doskonałą obsługę i relaksującą atmosferę.
  2. Hotel Best Benalmadena – Znajduje się tuż przy plaży, oferując nowoczesne udogodnienia, basen oraz przestronne pokoje z widokiem na morze. Hotel jest chwalony za komfortowe warunki i wyśmienitą kuchnię.
  3. Estival Torrequebrada – Usytuowany nad brzegiem morza, ten hotel oferuje luksusowe pokoje, kasyno oraz szeroką gamę atrakcji rekreacyjnych. Goście doceniają jego dogodną lokalizację i bogatą ofertę rozrywkową.
  4. Sahara Sunset Club by Diamond Resorts – Ten stylowy kompleks apartamentów oferuje przestronne zakwaterowanie z pełnym wyposażeniem kuchennym, baseny oraz bliskość do lokalnych atrakcji. Jest idealnym wyborem dla rodzin i osób poszukujących niezależności.
  5. Hotel Benalma Costa del Sol – Położony w spokojnej okolicy, ten hotel oferuje nowoczesne wnętrza, basen infinity oraz dostęp do plaży. Goście chwalą jego wyjątkową atmosferę i profesjonalną obsługę.

Każdy z tych hoteli zapewnia wysoki standard obsługi oraz dogodne położenie. Rezerwując nocleg przez stronę Booking, możesz dodatkowo liczyć na atrakcyjne oferty i promocje.

Odkryj Andaluzję

Każdy region Hiszpanii dzieli się na prowincje. Ich nazwy często pokrywają się z nazwami głównych miast wchodzących w ich skład. Andaluzja dzieli się na osiem prowincji, a każda z nich ma do zaoferowania inne atrakcje turystyczne i ciekawe miejsca:

Wybrzeża Andaluzji: Costa del Sol, Costa de la Luz, Costa Almeria.

Zobacz także: Szlak Białych Miast AndaluzjiDarmowe atrakcje w Maladze, Pogoda w Maladze, Pogoda w Sewilli, Gibraltar, Skała Gibraltarska, Magoty Gibraltarskie, Romería de El Rocío, 10 powodów by odwiedzić Andaluzję wiosną, Feria de Abril w Andaluzji10 Sekretów rzeki Gwadalkiwir.

Jessica Alvaro
Jessica Alvaro
Podróże były mi bliskie od zawsze. Pasja. Hobby. Można to różnie nazywać. Dla mnie to powietrze, bez którego nie mogę oddychać. Słońce, bez którego zapominam, co to uśmiech. I życie. Najlepsze z możliwych!

1 KOMENTARZ

  1. Benalmádena is one of the best place in the province of Malaga. It’s a great location for family. We stayed in a beautiful apartment in Benalmádena near the sea (I love hotels with beautiful sea view). The beaches here are safety and you can easily let your children swim and play. I love this city!

Możliwość dodawania komentarzy nie jest dostępna.

Ostatnio dodane

Polecane atrakcje

Polecane artykuły

Najpopularniejsze Hiszpańskie imiona żeńskie

Niektórzy wolą tradycję i wybierają polskie imiona dla dzieci. Inni skupiają się na tym, jakich imion nie nadawać. A jeszcze...

Malaga – Atrakcje, które warto zobaczyć w mieście Picassa

Ciudad Genial (tłum. Genialne Miasto) to hasło przewodnie miejsca, które skrada serca coraz większej rzeszy turystów. Z czego wynika ten...

Najpopularniejsze hiszpańskie imiona męskie

Jeśli spodziewasz się nowego członka rodziny, ale nadal nie masz wybranego imienia, to bardzo możliwe, że ten artykuł...

Co przywieźć z Hiszpanii? Poznaj najlepsze pamiątki z Hiszpanii!

Jedziesz więc do Hiszpanii, spędzasz cudowny urlop, aż w końcu przychodzi czas powrotu i pożegnania. Co zrobić, aby...